Bài học về tranh chấp kinh tế: Từ đối tác thành đối đầu
Công ty cổ phần Công nghiệp Thực phẩm Huế (INFOCO) và Công ty trách nhiệm hữu hạn thương mại Thành Hưng ký một hợp đồng kinh tế hợp tác kinh doanh.
Trong đó Công ty Thành Hưng nhận làm đại lý phân phối độc quyền sản phẩm bánh kẹo của INFOCO tại thị trường miền Bắc. Bản hợp đồng có 6 tháng để nghiên cứu và 2 tháng để triển khai, thế nhưng chỉ mới 15 ngày đi vào thực hiện, hợp đồng đã bị “bể”. Cả hai đổ lỗi cho nhau và tuyên bố chấm dứt hiệu lực của hợp đồng.
Bút sa, gà chết
Việc bắt tay hợp tác khởi đầu từ Công ty Thành Hưng, khi ngày 11/10/2008 doanh nghiệp này có văn bản đề xuất hợp tác kinh doanh với Công ty INFOCO. Sau khi bàn bạc và cân nhắc các điều khoản, 6 tháng sau ngày 9/4/2009 hai bên đã ký kết hợp đồng kinh tế số 36/CNTP- TH, trong đó có một số điều khoản cụ thể như giao cho Thành Hưng làm tổng đại lý phân phối độc quyền sản phẩm bánh kẹo của INFOCO từ Ninh Bình trở ra trong thời hạn 10 năm với chỉ tiêu doanh số 25 tỷ đồng năm 2009, 35 tỷ đồng năm 2010, 50 tỷ năm 2011…. Điều 2 cũng quy định trong 3 năm đầu, bên Thành Hưng phải bỏ ra 3 tỷ đồng và INFOCO trích 4% doanh số để lập quỹ phát triển thị trường miền Bắc (quảng bá, khuyến mãi…), bên Thành Hưng muốn nhận hàng của INFOCO phải bán đúng giá do INFOCO quy định, chuyển tiền trước 100%... Bù lại bên Thành Hưng được hưởng chiết khấu 18%/doanh số trong năm đầu (2009) và 16% từ năm thứ 2…
Tuy ký từ tháng 4/2009 nhưng đến ngày 2/6/2009 Công ty Thành Hưng mới chính thức đặt đơn hàng đầu tiên với INFOCO. Với quỹ thời gian 8 tháng nghiên cứu, tìm hiểu thị trường, cân nhắc các điều khoản như vậy thế mà chỉ mới đi vào hợp tác được 15 ngày, ngày 15/6/2009 Công ty Thành Hưng đã có công văn gởi INFOCO đề nghị tăng chiết khấu. Đáng lẽ “bút sa, gà chết” nhưng INFOCO “Trên tinh thần hợp tác, chia sẻ, đồng ý để Công ty Thành Hưng sử dụng khoảng 2% doanh số thực hiện từ nguồn quỹ phát triển thị trường miền Bắc 6 tháng cuối năm để bổ sung tăng chính sách khuyến mãi cho 3 tháng 6,7,8/2009” (công văn số 235/CV-CT ngày 19/6/2009). Nhún nhường như thế nhưng không được đáp ứng khi ngày 20/6/2009 Công ty Thành Hưng đã có công văn phản hồi với INFOCO, sau khi phân tích chất lượng sản phẩm, thị trường phân phối… Công ty Thành Hưng đã tuyên bố “Chính thức đề nghị dừng hợp tác kể từ sau công văn này” và 2 bên giải quyết các tồn tại để “Trở về quan hệ như trước khi hợp đồng hợp tác được ký kết”
Đáng lẽ, việc đơn phương phá vỡ hợp đồng hợp tác như vậy, phía Thành Hưng phải chịu toàn bộ thiệt hại theo đúng các điều khoản đã ký kết trong hợp đồng nhưng INFOCO một lần nữa đưa tay hỗ trợ, theo đó công văn số 235/CV-CT ngày 22/6 nêu rõ: "1/ Ngoài chiết khấu đã kí kết, INFOCO quyết định đài thọ phần lương nhân viên hỗ trợ cho nhà phân phối - khoảng 25 đến 30 triệu đồng/tháng của năm 2009. 2/ Nếu Thành Hưng thấy các điều kiện đã ký trong hợp đồng không đảm bảo đem lại hiệu quả thì 2 bên có thể bàn bạc lùi thời hạn thực hiện…”.
Đối tác thành đối đầu
Có lẽ thấy chiêu thức đòi nâng chiết khấu của mình bước đầu phát huy tác dụng, Công ty Thành Hưng đã lấn tới bằng cách áp đặt với INFOCO một số điều kiện mới như: 1/Không khoán chỉ tiêu doanh số. 2/Trích thêm 2% doanh số để phát triển thị trường. 3/Điều kiện “hết sức giản dị” là dành cho Công ty Thành Hưng một khoản thặng dư chênh lệch 4,5%.
Đến đây, với một công ty khác cũng không chịu nổi những điều kiện quái gở như vậy của Thành Hưng khi nhận kinh doanh nhưng không chịu nhận chỉ tiêu doanh số lại đòi tăng chiết khấu, lợi nhuận (?). Vì vậy INFOCO phải chào thua và thống nhất chấm dứt hợp đồng kể từ ngày 15/7/2009.
Cứ ngỡ thâu tóm thị trường miền Bắc được trong tay sẽ mặc cả thành công với INFOCO nhưng không ngờ bị từ chối, Công ty Thành Hưng xuống nước xin nhận lại các điều khoản phương án hợp tác kinh doanh cũ nhưng đã mất lòng tin thì không lấy lại được, huống chi Công ty Thành Hưng còn làm hàng loạt động tác trở mặt với nhau như tổ chức ghi âm lén các buổi trao đổi, nói chuyện; bị các đại lý phản ứng vì không thanh toán các chi phí cho họ… nên INFOCO nhất quyết chối từ và đồng ý thanh toán cho Công ty Thành Hưng những chi phí hợp lý ban đầu (công văn 269 CV-CT ngày 20/7/2009) và nhận lại toàn bộ số hàng hóa của INFOCO mà Công ty Thành Hưng đã mua nếu có yêu cầu.
Điều còn lại
Nếu điểm lại toàn bộ sự việc thì người chủ động đồng thời cũng là người có lỗi đầu tiên là Công ty Thành Hưng từ đề nghị hợp tác, ký kết hợp đồng, đơn phương đề nghị chấm dứt hợp đồng và kèm theo đó là những điều kiện tăng dần mang tính lợi ích kinh tế về phía mình. Với động thái cởi bỏ dần những ràng buộc trong các điều khoản của hợp đồng hợp tác kinh tế (đòi bỏ khoán doanh số, tăng tỉ lệ chiết khấu, tăng thặng dư…) thể hiện sự không tôn trọng bản hợp đồng được ký kết ban đầu của Công ty Thành Hưng.
Trong kinh doanh điểm quan trọng nhất chính là hợp đồng kinh tế thể hiện ý chí, nguyện vọng của các bên cùng hướng đến lợi ích chung, do đó đều tiên quyết phải áp dụng là “bút sa, gà chết” còn mọi giải pháp thay thế đều mang tính tình thế. Đây là bài học cho Thành Hưng về nghiên cứu thị trường trước khi đặt bút kí hợp đồng cũng như đòi hỏi những điều khoản ngoài hợp đồng phi lí còn đối với INFOCO là bài học lựa chọn đối tác hợp tác kinh doanh. Và bài học chung cho cả hai là nếu không hợp tác được với nhau thì thanh lý hợp đồng dựa trên nguyên tắc các điều khoản đã ký kết nếu không được thì nhờ Tòa án kinh tế phân xử, đừng từ đối tác thành đối mặt ảnh hưởng đến thương hiệu cả đôi bên đã nhiều năm xây dựng.
Trần Minh
Công Thương