Doanh nghiệp thiệt thòi vì không tham gia FTA
Việc phản hồi các ý kiến với cơ quan đàm phán sẽ giúp hỗ trợ khung pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp.
“Thời gian qua, sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương mà Việt Nam ký kết còn quá ít. Đặc biệt, việc phản hồi về tác động của các chính sách này đối với doanh nghiệp hầu như không có. Các doanh nghiệp - đối tượng chịu tác động trực tiếp từ các hiệp định FTA không được tham gia sâu vào quá trình đàm phán ký kết hiệp định là bất lợi lớn cho chính các doanh nghiệp”. Ông Bùi Trường Giang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đã nhấn mạnh tại hội thảo Đánh giá tác động các hiệp định thương mại tự do đối với kinh tế Việt Nam do Dự án Hỗ trợ thương mại đa biên - EU (Mutrap) tổ chức tại TP.HCM hôm qua (1-9).
Chủ động “lái” kết quả đàm phán FTA
Theo ông Bùi Trường Giang, các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp cần tham gia sâu vào quá trình ký kết các hiệp định và tiếp cận với các hiệp định đã ký kết để đối chiếu các quy định pháp lý tác động thuận lợi, bất lợi gì cho doanh nghiệp. Việc phản hồi sớm các ý kiến với cơ quan đàm phán sẽ giúp các cơ quan này có thể đề nghị đàm phán lại, hỗ trợ khung pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có thể tự tin trong việc lựa chọn có nên tiếp tục theo đuổi kinh doanh ngành nghề này hay chuyển dịch cơ cấu ngành nghề phù hợp với bối cảnh mới. Đó là lựa chọn hướng đi đúng đắn cho doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chọn lựa chiến lược đầu tư kinh doanh trong khuôn khổ của các hiệp định.
“Trước đây, nhà nước chủ động tham gia đàm phán ký kết và định hướng cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, cần có cách tiếp cận mới, doanh nghiệp phải chủ động tham gia vào đàm phán ký kết tất cả hiệp định có tác động trực tiếp tới mình” - nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển nói.
Tại nhiều nước, hiệp hội và doanh nghiệp tham gia rất sâu vào đàm phán, ý kiến của họ tác động trực tiếp đến nội dung và kết quả đàm phán. Các nhóm ngành nghề “lái” nội dung các hiệp định để bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp. Họ đã tham gia rất sâu vào quá trình đàm phán, kể cả quá trình thực thi, nếu thấy những tác động bất lợi từ việc ký kết hiệp định, doanh nghiệp vẫn có thể yêu cầu đàm phán lại.
Ưu tiên ngành lợi thế trong tương lai
Về vấn đề so sánh các chỉ số năng lực cạnh tranh khi các hiệp định được ký kết, ông Giang cho rằng trước đây chúng ta thường ưu tiên cho ngành nào có lợi trực tiếp cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển thấp, việc ký kết cần tính toán đến những ngành mà chúng ta sẽ có lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh trong tương lai.
Theo ông Giang, có thể thời điểm hiện nay việc ký kết không đem lại lợi ích trước mắt cho một số ngành nhưng đó lại là ngành sẽ chuyển dịch cơ cấu trong tương lai thì Việt Nam nên ưu tiên trong đàm phán. Chúng ta cần đặt mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiện đại lên hàng đầu. Nếu chỉ cố khai thác lợi thế so sánh hiện nay thì mới chỉ phản ánh được lợi thế một chiều. Ví dụ ngành chế tác, ngành sản xuất điện tử bị coi là rất yếu trong cạnh tranh. Nhưng Việt Nam có xu hướng chuyển dịch sang những ngành này trong tương lai. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào các lợi thế về khai thác nông, lâm, thủy hải sản… để củng cố và ký thỏa thuận thì sẽ thất bại trong tương lai. Những ngành còn đang yếu trong quá trình đàm phán nhưng là ngành sẽ chuyển dịch cơ cấu trong quá trình hội nhập thì chúng ta cần phải đầu tư. Có như vậy, nền kinh tế mới chuyển dịch được sang cơ cấu hiện đại hơn.
Ông Trương Đình Tuyển cho rằng tùy thuộc vào chính sách đàm phán của Việt Nam, việc nghiên cứu tác động sẽ dự báo cho các hiệp định song phương và đa phương mà sắp tới chúng ta sẽ ký kết. Không nên coi việc ký kết các hiệp định này như “món quà ngoại giao” mà phải tập trung vào những nội dung thiết thực của nó là mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Vì vậy, việc tham vấn ý kiến của doanh nghiệp từ vòng đàm phán đến ký kết là việc cần làm ngay trong thời gian tới.
Thanh Hải
Pháp luật TPHCM