Lợi nhuận quý IV/2009: Nhìn từ nhiều phía
Khá nhiều DN có lợi nhuận đột biến trong quý IV/09 xuất phát từ lợi thế thương mại (giá bán sản phẩm đầu ra tăng, dự trữ được hàng tồn kho giá rẻ) hay từ các khoản thu nhập một lần (chênh lệch tỷ giá, bán tài sản).
Tuy nhiệm các yếu tố tạo thuận lợi cho DN trong quý IV/2009 thì có thể gây tác động ngược, ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của một số nhóm ngành khác ngay từ quý I/2010.
Bốn yếu tố chính
Trong quý IV/2009, khá nhiều DN được hưởng lợi từ việc biến động khá lớn của giá trên thị trường, chẳng hạn như ngành mía đường. Theo thống kê của Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, giá đường đã tăng gần gấp đôi trong năm 2009.
Kết quả, kết thúc năm 2009, khá nhiều DN ngành đường báo lãi lớn trong quý IV, lợi nhuận tăng mạnh so với quý III và cùng kỳ năm trước: lợi nhuận sau thuế quý IV/2009 của CTCP Đường Biên Hòa (BHS) đạt 41,5 tỷ đồng, chiếm tới 113 mức lợi nhuận cả năm của Công ty (cùng kỳ năm ngoái Công ty lỗ 24.78 tỷ đồng). Đây là kết quả kinh doanh tốt nhất của BHS trong nhiều năm trở lại đây.
Tương tự, trong quý IV, CTCP Mía đường Lam Sơn (LSS) công bố lãi hơn 52 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, chiếm 1/3 lợi nhuận cả năm, tăng hơn 20 tỷ so với quý III. Cùng kỳ năm trước, LSS lỗ còn tới 13 tỷ đồng.
Ông Lê Minh Trí, Giám đốc thương mại CTCP Bourbon Tây Ninh cho biết, có nhiều lý do khiến lợi nhuận của Công ty tăng mạnh từ mức 116 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm lên mức 206 tỷ đồng khi hết quý IV, trong đó có sự đóng góp từ việc đường (bán sỉ) tăng giá hơn 10%.
Trong quý IV, giá cao su tự nhiên đã tăng 20 - 30% so với quý III. Cũng tương tự mía đường, các DN ngành cao su được hưởng lợi nhiều từ việc tăng giá bán. Sang đến đầu quý IV, mặc dù đang là chính vụ khai thác, nhưng tại nhiều DN cao su như Đồng Phú, Tây Ninh, Hòa Bình... luôn diễn ra tình trạng khan hàng, cung không đáp ứng được cầu và các công ty chỉ ưu tiên xuất hàng cho các khách quen đã ký hợp đồng dài hạn.
Kết thúc năm 2009, tất cả các DN ngành cao su niêm yết đều công bố mức thực hiện vượt xa kế hoạch lợi nhuận đầu năm, một số DN ngành cao su tăng khá ấn tượng như: Đồng Phú vượt 140% kế hoạch, Hòa Bình vượt 72%...Xét về đặc thù ngành, cao su là nhóm khó tạo đột biến về sản lượng, nhưng kết quả kinh doanh có thể đàn hồi cao nếu giá bán biến động lớn.
Hồi đầu năm, các DN xây dựng kế hoạch trên quan điểm thận trọng khi xác định giá thành sản phẩm ở mức từ 16 - 22 triệu đồng/tấn, tuy nhiên vào cuối năm, thực tế giá bán đã tăng lên mức 28 - 34 triệu đồng/tấn. Cả năm 2009, các DN cao su niêm yết đều được hưởng lợi lớn từ việc giá bán biến động theo một chiều đi lên.
Hoạt động trong ngành có tỷ suất lợi nhuận biên thấp, tuy nhiên CTCP Dầu thực vật Tường An (TAC) gây ngạc nhiên lớn trong quý IV/2009 khi công bố lãi tới 64 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Kết quả kinh doanh của TAC đã quay ngoắt 180 độ khi 9 tháng đầu năm Công ty còn lỗ tới 35 tỷ đồng, đặc biệt vào quý III, TAC lỗ tới 68 tỷ đồng.
Trong năm 2009, TAC tỏ ra khá thất thường khi cứ lãi, lỗ xen kẽ từng quý. Giải trình về kết quả sản xuất - kinh doanh của Công ty trong quý IV/2009, lãnh đạo TAC giải thích, bên cạnh các lý do giảm chi phí, tăng sản lượng tiêu thụ..., giá bán và giá nguyên liệu tồn kho tăng mạnh nên Công ty được hoàn nhập các khoản dự phòng hàng tồn kho.
Tương tự, trong quý IV/2009, CTCP Xuất nhập khẩu Thủ Đức đạt lợi nhuận sau thuế gần 12 tỷ đồng, tương đương 40% lợi nhuận cả năm. Một trong các lý do đến từ việc giá bán nhiều sản phẩm của TMC tăng, Công ty được hoàn nhập các khoản trích lập dự phòng hàng tồn kho.
Một số DN có nguồn thu nhập ngoại tệ được hưởng lợi từ sự biến động tỷ giá USD/VND, dẫn đầu là khối thủy sản. Báo cáo tài chính của Thủy sản Hùng Vương (HVG) cho thấy năm 2009 Công ty lãi do chênh lệch tỷ giá (đã thực hiện) là gần 50 tỷ đồng, bằng 1/3 mức ước lượng trước đó của ông Dương Ngọc Minh, Chủ tịch HDQT Công ty dựa vào kế hoạch xuất khẩu trong những tháng cuối năm và phần thu hồi nợ từ khách hàng nước ngoài.
Tương tự, một công ty khác là Thủy sản Vĩnh Hoàn có lãi từ chênh lệch tỷ giá thực hiện trong năm lên tới gần 80 tỷ đồng.
Một số DN có lợi nhuận đột biến trong quý IV/2009 từ thu nhập một lần. Cụ thể: một số DN thực hiện bán bớt tài sản như CTCP Vận tải và cho thuê tàu biển Việt Nam, thanh lý hai tàu Far East I và Hawk One thu về gần 4 triệu USD; CTCP Xuất nhập khẩu Thủ Đức chuyển nhượng dự án Trạm xăng dầu Hiệp Bình Phước, thu về 8.5 tỉ đồng.
Ngoài ra, khá nhiều DN tham gia đầu tư tài chính đã thanh lý bớt danh mục đầu tư, đặt biệt là các khoản cổ phiếu thưởng. Đây là các thu nhập một lần, giúp DN tăng lợi nhuận, nhưng không có ý nghĩa so sánh hay đánh giá hiệu quả hoạt động.
Ẩn số lợi nhuận 2010
Tuy nhiên, cơ hội của người này có thể là rủi ro của người khác. Các DN xuất khẩu hưởng lợi về tỷ giá thì các DN vay nợ ngoại tệ lại chịu rủi ro. Quý IV/2009, các DN ngành đường được hưởng lợi từ việc giá bán tăng thì ngành thực phẩm, sữa, nước giải khát lại bị ảnh hưởng sau đó.
Cũng tương tự, việc cao su tự nhiên tăng giá mạnh thì các DN ngành sản xuất săm lốp như Cao su Đà Nẵng, Casumina, Cao su Sao Vàng bị tác động. Đây là các ảnh hưởng có thể dự báo trước, nhưng thường có độ trễ nhất định, phụ thuộc vào lượng nguyên liệu mỗi DN chủ động dự trữ.
Trong tháng 12/2009, Vinamilk đã phải tăng giá sữa 6% do ảnh hưởng của giá đường. Dịp Tết Nguyên đán tới đây, giá bán sản phẩm của Kinh Đô cũng tăng 10% do biến động của giá nguyên liệu đầu vào. Khác với các DN vay nợ ngoại tệ khi chi phí chênh lệch tỷ giá được trích một lần vào cuối năm, các DN nhập khẩu nguyên liệu (như ngành dược, thép, phân bón...) phải phân bổ ngay chi phí vào báo cáo tài chính định kỳ.
Bên cạnh các yếu tố trên, nhiều chi phí đầu vào có sức “kéo” lớn cũng đang có xu hướng tăng như: chi phí vốn của DN; giá một số nguyên nhiên liệu đầu vào như điện, than... cũng đã có lộ trình tăng giá. Về nguyên tắc, mỗi khi giá đầu vào tăng thì DN hoàn toàn có thể chuyển chi phí sang phía người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán.
Tuy nhiên, giá sản phẩm đầu ra không thể tăng nhanh tương ứng và phải có độ trễ nhất định. Bởi vậy, lợi nhuận của nhiều DN niêm yết trong quý I và cả năm 2010 sẽ đứng trước nhiều thách thức, dù năm 2009 khá khả quan.
Giang Thanh
ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN