“Mổ xẻ” trần lãi suất huy động

Trần lãi suất cho vay trung, dài hạn được bãi bỏ, nhu cầu vốn của khách hàng gia tăng là dấu hiệu tích cực cho hoạt động ngành ngân hàng, song cái khó đối với các nhà băng hiện nay chính là làm thế nào để thu hút được tiền nhàn rỗi, nhất là với vốn trung dài, hạn. Vì thế, trong cuộc họp giữa các thành viên của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) diễn ra sáng ngày 9/3 tại TP. HCM, vấn đề về trần lãi suất huy động được đưa ra mổ xẻ và đi đến thống nhất kiến nghị bỏ trần lãi suất tiền gửi.

Bất cập trần lãi suất tiền gửi

Ông Phạm Quốc Thanh, Phó tổng giám đốc ABBank cho rằng, nên sớm bỏ trần lãi suất huy động tiền gửi ở mức 10,5%/năm hiện nay, vì nếu tiếp tục duy trì sẽ làm méo mó lãi suất. Theo ông Thành, tình hình huy động vốn sau Tết Nguyên đán tuy vẫn cạnh tranh gay gắt, nhưng nguồn vốn huy động về đã phần nào được cải thiện. Song nếu giữ trần lãi suất huy động 10,5%/năm huy động sẽ còn khó khăn.

Trao đổi với ĐTCK, ông Nguyễn Quốc Sỹ, Phó tổng giám đốc Western Bank cũng đưa ra nhận định, một khi đã cho vay thỏa thuận với các khoản vốn vay trung, dài hạn thì NHNN cũng sớm tính đến việc bỏ trần lãi suất huy động tiền gửi, nhằm tháo gỡ khó khăn cho ngân hàng đối với việc cân đối nguồn trong bối cảnh hiện nay.

“Nguồn tiền nhàn rỗi vào ngân hàng tuy không giảm như các tháng cận Tết Nguyên đán, nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn khá chậm”, ông Sỹ cho biết thêm.

Trên thực tế hiện nay, lãi suất huy động dù phải duy trì mức trần 10,5%/năm, nhưng dưới nhiều hình thức khuyến mãi các ngân hàng đã gia tăng thêm lãi suất cho người gửi tiền, vượt ngoài trần cho phép, đó là chưa kể đến hình thức thỏa thuận ngoài. Cụ thể, tại VIB, khách hàng mua chứng chỉ tiền gửi tại VIB với bất cứ mức tiền nào đều được nhận mức lãi suất cao nhất 10,499%/năm và được tặng lì xì ngay vào tài khoản tương đương với mức lãi suất 1,31%/năm. Đồng thời, khách hàng gửi từ 1 tỷ đồng, kỳ hạn 1 hoặc 2 tháng sẽ được lì xì ngay 1 triệu đồng vào tài khoản. Nếu gửi số tiền 1 tỷ đồng kỳ hạn 3 tháng trở lên được tặng lì xì ngay 2 triệu đồng. Như vậy, với chương trình khuyến mại này, lãi suất tiền gửi tại VIB đã vượt trần cho phép là 10,5%/năm.

Nhưng đó là việc làm được công khai, còn lãi suất thỏa thuận “ngầm” giữa khách hàng và ngân hàng hiện nay còn lên đến 12 - 15%/năm. Giám đốc chi nhánh của một NHTM tại TP. HCM cho biết, nếu có số tiền gửi 500 triệu đồng - 1 tỷ đồng là ngân hàng ông sẽ trả cho khách hàng mức lãi suất 12,5 - 13%/năm, nhưng mức chênh lệch vượt trần 10,5%/năm là số tiền được ngân hàng trả cho khách hàng dưới hình thức “tặng”.

Trong khi đó, một số quy định về trần lãi suất bất hợp lý vẫn đang tồn tại. Cụ thể, ngoài mức trần 10,5%/năm được áp dụng đối với hoạt động tiền gửi của NHTM thì hiện tại khu vực Đà Nẵng và tỉnh Bắc Ninh, các ngân hàng có chi nhánh hoạt động trên 2 địa bàn này còn phải áp dụng mức trần lãi suất huy động thấp hơn 10,5%/năm.

Hiện các chi nhánh của các NHTM đang hoạt động tại tỉnh Bắc Ninh vẫn phải áp dụng trần lãi suất huy động 10 - 10,1%/năm (kỳ hạn tiền gửi 6 tháng trở xuống); 10,2 - 10,3%/năm (kỳ hạn 6 - 12 tháng) và 10,49%/năm cho kỳ hạn trên 12 tháng.

Còn theo Công văn số 828 được NHNN Chi nhánh Nhà Đẵng gửi các chi nhánh ngân hàng đang hoạt động trên địa bàn bắt đầu từ đầu tháng 12/2009, trần lãi suất huy động kỳ hạn dưới 6 tháng không vượt quá 10%/năm đối với NHTM nhà nước và 10,2%/năm áp dụng cho các NHTM cổ phần và ngân hàng liên doanh.

Riêng các kỳ hạn tiền gửi trên 6 tháng được áp dụng mức trần lãi suất huy động 10,3%/năm. Trường hợp, các chi nhánh ngân hàng nào vi phạm thỏa thuận, Thanh tra NHNN TP. Đà Nẵng sẽ tiến hành xem xét toàn diện hoạt động.

Chính điều này đã gây không ít khó khăn cho các chi nhánh ngân hàng đang hoạt động tại hai địa bàn trên nói trên, vì lãi suất kém hấp dẫn, khách hàng không gửi tiết kiệm. Đồng thời, với mức trần lãi suất huy động áp dụng riêng lẻ từng khu vực như trên đã gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc ban hành khung lãi suất.

ACB cho rằng, cứ mỗi lần ban hành khung lãi suất tiết kiệm mới, ACB luôn phải có mức riêng cho khu vực Đà Nẵng và Bắc Ninh mà trước đó chưa từng có.

Tổng giám đốc một ngân hàng khác cho biết, việc bỏ trần lãi suất huy động tiền gửi chỉ là hợp thức hóa những hình thức lãi suất tiền gửi đang biến tướng hiện nay. Bởi trên thực tế, nếu không huy động vượt trần sẽ khó hút được tiền nhàn rỗi. Tuy nhiên, trước lo ngại về lạm phát sớm tái bùng phát và tâm lý khách hàng vẫn thích gửi tiền ở kỳ hạn ngắn ngày, do đó cần bỏ trần lãi suất huy động tiết kiệm.

Theo bà Dương Thu Hương, Tổng thư ký VNBA, sau cuộc họp với các thành viên tại TP. HCM trong sáng ngày 9/3 và trước đó vài ngày là ở Hà Nội, Hiệp hội sẽ tập hợp ý kiến của các ngân hàng để có kiến nghị lên NHNN. Song bà Hương cũng cho rằng, đây không phải là vấn đề mới, vì trần lãi suất đang mất dần ý nghĩa của nó.

Nên bỏ trần lãi suất huy động

Ông Thanh nhận định, được thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận là điều kiện tốt để ngân hàng phát triển tín dụng. Tuy nhiên, cái khó nhất hiện là không huy động được vốn trung, dài hạn và nếu huy động được phải trả chi phí cao. Trong khi, với các khách hàng có dự án sản xuất - kinh doanh cần vốn trung, dài hạn lại không chấp nhận lãi suất thỏa thuận cao. Có nghĩa, với các dự án tốt chỉ có thể chấp nhận lãi suất ở mức phù hợp, khoảng từ 14%/năm trở xuống. Nhưng thực tế hiện nay lãi suất cho vay thỏa thuận đã tăng mạnh sau khi các NHTM được phép thực hiện cơ chế thỏa thuận.

Ông Thanh cũng cho biết, lãi suất cho vay thỏa thuận đối với khách hàng doanh nghiệp có nhu cầu vốn trung, dài hạn dao động 14 - 17%/năm. Còn với khách hàng cá nhân, lãi suất cho vay thỏa thuận cao hơn, khoảng 15,5 - 18%/năm.

Còn theo ông Sỹ, với mức lãi suất cho vay áp dụng đối với khách hàng doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu vốn trung, dài hạn tại Western Bank hiện nay khoảng 16,5%/năm, nhưng thực tế vẫn khó tăng trưởng được dư nợ. Một phần, do những khách hàng có dự án không chấp nhận áp lực lãi suất cao. Nhưng áp dụng trần lãi suất huy động 10,5%/năm, các ngân hàng không thể huy động được tiền để cho vay.

Ông Lý Xuân Hải, Tổng giám đốc ACB cho biết, trong tháng 2/2010 tăng trưởng dư nợ của Ngân hàng không tăng. Còn với huy động tiền gửi, tốc độ tăng trưởng tuy có được cải thiện so với trước Tết Nguyên đán, nhưng không đều và tùy từng thời điểm. Nhưng với ACB, thanh khoản luôn dồi dào, Ngân hàng đang có nguồn vốn khả dụng dư thừa khoảng 30.000 tỷ đồng và đang đẩy mạnh cho vay. Tuy nhiên, theo ông Hải, lãi suất thỏa thuận được các ngân hàng đang áp dụng hiện nay doanh nghiệp còn có thể chấp nhận được, nếu lãi suất cho vay thỏa thuận gia tăng thêm trong thời gian tới thì tăng trưởng tín dụng sẽ rất khó khăn.

Tổng giám đốc ACB cũng cho rằng, việc cho phép thực hiện cơ chế thỏa thuận lãi suất trung, dài hạn là đã mở ra điều kiện cho ngân hàng, nhưng cái khó nhất là huy động vốn để phát triển tín dụng và cân đối chi phí trong hoạt động tín dụng. Hiện mặt bằng lãi suất cho vay thỏa thuận trung, dài hạn áp dụng tại ACB là 16%/năm.

Còn theo bà Nguyễn Lê Diệu Thơ, Phó tổng giám đốc SCB, tâm lý của người dân hiện nay là không muốn gửi tiền kỳ hạn dài ngày và tập trung chủ yếu từ 3 - 6 tháng, cho dù ngân hàng đã ra sức đa dạng hóa sản phẩm, tăng tiện ít. Tuy nhiên, các giải pháp này cũng chỉ có thể phát huy được tác dụng là giữ chân tiền gửi ngắn hạn.

Vì thế, để phát triển được tín dụng trung, dài hạn là điều không dễ dàng, kể cả khi ngân hàng được thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận, thay vì áp trần như trước.

Chủ tịch Ủy ban giám sát tài chính Quốc gia, ông Lê Đức Thúy cũng thừa nhận, mặc dù các ngân hàng đã được cho vay thỏa thuận, nhưng khó thực hiện vì đầu vào không huy động được khi còn vướng lãi suất trần 10,5%. Đồng thời, người dân còn kỳ vọng tăng lãi suất nên chỉ gửi rất ngắn ngày và gây áp lực đến ngân hàng.

Vân Linh

Đầu tư chứng khoán