Thách thức kiềm chế nhập siêu

2 tháng đầu năm, nhập siêu nước ta ước đạt 1,745 tỷ USD, tương đương 19,6% tổng kim ngạch xuất khẩu - tiệm cận với mục tiêu kiềm chế nhập siêu năm nay là 20%. Điều này cho thấy kiềm chế nhập siêu 10 tháng còn lại để đảm bảo mục tiêu đề ra đang là thách thức không nhỏ.

Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá tháng 2/2010 ước đạt 3,9 tỷ USD, giảm 23,2% so với cùng kỳ năm 2009. Nguyên nhân chủ yếu do tái xuất vàng trong tháng 2/2009 ở mức cao. Tính chung 2 tháng đầu năm nay kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước tính đạt 8,9 tỷ USD, tăng 0,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, nếu loại trừ tái xuất vàng của cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm nay tăng 17,1%.

Xuất khẩu tăng nhưng nhập khẩu cũng tăng mạnh. Tính chung 2 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa ước đạt 10,7 tỷ USD, tăng 39,6% so với cùng kỳ năm trước. Hầu hết các mặt hàng nhập khẩu phục vụ sản xuất tăng mạnh, gồm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng là 1,9 tỷ USD, tăng 14,5%; xăng dầu: 939 triệu USD, tăng 20,1%; điện tử, máy tính và linh kiện: 620 triệu USD, tăng 59,7%; sắt thép: 616 triệu USD, tăng 34,6%; chất dẻo: 433 triệu USD, tăng 46%; nguyên phụ liệu dệt, may, giày dép: 250 triệu USD, tăng 30,6%...

Đáng lưu ý kim ngạch nhập khẩu ô tô 2 tháng ước lên tới 377 triệu USD, tăng 115,3% (trong đó ô tô nguyên chiếc 102 triệu USD, tăng 52,3%).

Theo tính toán của Bộ Kế hoạch - Đầu tư, nhập siêu 2 tháng đầu năm ước tính 1,75 USD, bằng 19,6% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa (con số do Bộ Tài chính cung cấp: nhập siêu 2 tháng đạt 1,645 tỷ USD, bằng 18,9% tổng kim ngạch xuất khẩu).

Theo Bộ Công thương, trong cơ cấu các nhóm hàng nhập khẩu, nhóm cần thiết nhập khẩu ước đạt 8,56 tỷ USD, tăng 35,1% so với cùng kỳ; nhóm hàng cần phải kiểm soát nhập khẩu ước đạt 0,72 tỷ USD, tăng 46,8; nhóm hàng hạn chế nhập khẩu ước đạt 1,38 tỷ USD, tăng 70,5%.

Cũng như xuất khẩu, giá cả nhiều mặt hàng trên thị trường tăng mạnh so với cùng kỳ là một trong những nguyên nhân khiến kim ngạch nhập khẩu tăng cao: giá xăng dầu các loại tăng 48,2%; khí đốt tăng 44,8%; chất dẻo nguyên liệu tăng 43,2%... Như vậy, riêng yếu tố tăng giá các mặt hàng này khiến kim ngạch nhập khẩu tăng 602 triệu USD.

Năm 2010, kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam dự kiến hơn 72 tỷ USD (tăng 5,6% so với năm 2009), trong đó mục tiêu kiềm chế nhập siêu thấp hơn 20%. Bộ Công thương cho rằng đây là một nhiệm vụ khó khăn bởi phần lớn nguyên - nhiên - vật liệu phục vụ cho sản xuất và xuất khẩu, máy móc thiết bị (thường chiếm trên 80%) đều nhập khẩu từ nước ngoài và để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, máy móc phụ tùng nhập khẩu cũng ngày càng gia tăng.

Do đó, việc hạn chế nhập khẩu sẽ tập trung vào các nhóm mặt hàng tiêu dùng xa xỉ và một số máy móc thiết bị trong nước đã sản xuất được. Tuy nhiên, nhóm các hàng hóa này chiếm tỷ trọng không cao trong cơ cấu mặt hàng nhập khẩu (nhóm hàng cần kiểm soát nhập khẩu và nhóm hàng hạn chế nhập khẩu thường chỉ chiếm khoảng 17%). Chính vì vậy, hàng năm tỷ lệ nhập/ xuất khẩu của nước ta đều rất lớn (năm 2008 và 2009 lần lượt là 27% và 21,6%).

Khai thác chưa hiệu quả

Nhìn vào thị trường nhập khẩu nước ta có thể dễ dàng nhận thấy từ nhiều năm nay, Trung Quốc luôn là thị trường nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam (năm 2008, 2009 và ước tính năm 2010 lần lượt hơn 17 tỷ USD, 16 tỷ USD và 16,8 tỷ USD). Trong khi đó, xuất khẩu các năm trên lần lượt là 4,5 tỷ USD, 4,78 tỷ USD và 5 tỷ USD. Điều đáng nói hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là nhiên liệu, máy móc thiết bị... trong khi hàng xuất khẩu sang nước này chủ yếu là nguyên liệu thô.

Rõ ràng, nếu giải quyết được bài toán nhập khẩu từ quốc gia láng giềng này sẽ giúp cho tỷ lệ nhập siêu hàng năm không quá lớn. Thực tế câu chuyện này không mới và đã được Bộ Công thương đề cập nhiều lần nhưng đến nay vẫn đang là thách thức không dễ vượt qua. Điều này càng đáng ngại hơn khi đến năm 2015 Việt Nam tham gia Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc, 90% dòng thuế đối với hàng Trung Quốc sẽ chỉ còn 0 - 5%.

Theo thống kê mới nhất của Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc, tháng 1/2010, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt 2,15 tỷ USD, tăng 130% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, Việt Nam nhập khẩu đạt 1,7 tỷ USD nhưng chỉ xuất khẩu 432 triệu USD (nhập siêu khoảng 1,2 tỷ USD). Những mặt hàng Việt Nam nhập khẩu nhiều nhất vẫn là hàng cơ điện, máy móc các loại; nguyên phụ liệu hàng dệt may... trong khi xuất khẩu nhiều nhất vẫn là khoáng sản (bao gồm cả xăng dầu).

Chính vì vậy, theo các chuyên gia, để giải bài toán nhập siêu hiện nay, giải pháp quan trọng là cần có sự quan tâm hơn nữa đến thị trường đông dân nhất thế giới này và cần xây dựng một loạt giải pháp đồng bộ như đẩy mạnh xúc tiến thương mại để tăng xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu những mặt hàng Việt Nam đã sản xuất. Cụ thể, để có thể giảm dần nhập siêu từ Trung Quốc, chúng ta phải mở rộng hôn nữa thị trường trong việc mua sắm máy móc, thiết bị công nghệ, nhất là công nghệ hiện đại. Theo đó, chấp nhận mua những sản phẩm có thể giá cao nhưng chất lượng tốt hơn, dùng lâu bền hơn so với nhập khẩu giá thấp hiện nay.

Đẩy mạnh xuất khẩu

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định năm 2010 còn nhiều khó khăn đối với doanh nghiệp, bởi lẽ giá cả mặt bằng chung trên thế giới sẽ tăng khi kinh tế thế giới đi vào giai đoạn hồi phục. Bên cạnh đó, doanh nghiệp trong nước sẽ gặp những khó khăn nhất định khi gói kích cầu không còn, nguy cơ lạm phát cao... Trong bối cảnh này, không còn cách nào khác phải đẩy mạnh xuất khẩu như một biện pháp nhằm giảm tỷ lệ nhập siêu.

Trước mắt để kiềm chế nhập siêu, các chính sách như điều chỉnh tỷ giá, cho vay ngoại tệ doanh nghiệp xuất khẩu... sẽ có tác dụng. Nhưng tăng xuất khẩu lại phụ thuộc nhiều vào tình hình thế giới. Trong khi đó, một số nền kinh tế tại châu Âu vẫn gặp khó khăn. Có ý kiến còn đề cập khả năng khủng hoảng quay trở lại, các chính phủ sẽ bơm tiền ra nền kinh tế và tỷ lệ thu hồi thấp, nợ công tăng lên... Nếu khủng hoảng bùng phát trở lại với các bạn hàng thương mại lớn của Việt Nam , xuất khẩu chắc chắn sẽ khó khăn hơn.

Nhìn nhận những khó khăn trong công tác xuất khẩu năm nay và nhất là mục tiêu tăng trưởng 7% được đề ra, Bộ Công thương cho biết một trong những biện pháp trọng tâm được tập trung thực hiện để kiềm chế nhập siêu là đẩy mạnh xuất khẩu; tăng cường công tác khai thác, xúc tiến thương mại nhằm tìm kiếm thị trường tiềm năng mới. Trong đó, đặc biệt chú ý đến tổ chức các lớp tập huấn tại địa phương để phổ biến các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã tham gia ký kết, làm rõ các lợi thế mà Việt Nam thụ hưởng để đẩy mạnh xuất khẩu, giảm nhập siêu ở những thị trường có mức nhập siêu cao. Công tác xúc tiến thương mại sẽ được đẩy mạnh vào các thị trường chủ lực như châu Á (Nhật Bản, ASEAN, Trung Quốc...), châu Âu (chủ yếu là EU), Bắc Mỹ (Hoa Kỳ, Canada) cũng như các thị trường truyền thống, mới để tận dụng mọi khả năng xuất khẩu.

TỔ QUỐC