Xếp hạng tín nhiệm và thói quen minh bạch thông tin
Thường khi có một báo cáo xếp hạng nào đó được công bố là kéo theo làn sóng phản đối hay biện minh rất ồn ào. Những phản ứng như vậy phản ánh trình độ và thói quen chưa minh bạch thông tin của Việt Nam.
Chuyện Fitch - Tổ chức xếp hạng tín nhiệm của Mỹ vừa công bố bảng xếp hạng tín nhiệm đối với 4 ngân hàng Việt Nam đã dấy lên một làn sóng ý kiến, trong đó, đồng thuận ít mà phản đối nhiều. Lý do cơ bản là hai ngân hàng danh giá nhất là Vietcombank và ACB cùng bị Fitch hạ nửa bậc tín nhiệm, xuống D/E so với D trước đây.
Điều này khiến dư luận không khỏi liên tưởng đến chuyện cách đây nửa năm khi Công ty TNHH Thông tin tín nhiệm và xếp hạng doanh nghiệp Việt Nam (Vietnam Credit) công bố xếp hạng các ngân hàng thương mại Việt Nam.
Theo đó, một số ngân hàng thương mại thuộc dạng "chiếu dưới" đã kịch liệt phản đối.
Không dừng lại ở đó, Hiệp hội ngân hàng Việt Nam (VNBA) cũng "hùa" theo bằng cách gửi công văn tới Ngân hàng Nhà nước bày tỏ bức xúc của các hội viên về kết quả xếp hạng tín nhiệm.
Người đứng đầu VNBA cho rằng, việc một công ty tư nhân đứng ra xếp hạng tín nhiệm của các ngân hàng là không đủ căn cứ. Vị này còn viện dẫn thêm một số lý do khác như, chỉ dựa trên báo cáo tài chính từ năm 2008 trở về trước, rằng 2008 là năm khủng hoảng tài chính và các ngân hàng phải hoạt động trong điều kiện bất thường...
Rằng, hoạt động ngân hàng là một lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp mà không phải là người trong ngành, có chuyên môn sâu thì không thể đánh giá được.
Cứ như tuyên bố của Chủ tịch VNBA thì hoạt động ngân hàng là một hệ thống thần bí mà các tổ chức xếp hạng không thể nắm bắt, không thể đủ thông tin, không thể đủ trình độ tiếp cận để phán xét...
Trao đổi chuyện này với ông Bùi Kiến Thành, một chuyên gia tài chính người Mỹ gốc Việt, ông Thành nhận xét: những phản ứng như vậy đã phản ánh trình độ và thói quen chưa minh bạch thông tin của Việt Nam.
Một số lãnh đạo ngân hàng thường cho rằng, chỉ có họ mới có thể hiểu được bệnh tật sâu xa của ngân hàng mình và không có lý do gì để tin tưởng vào sự xếp hạng của một tổ chức ở tận nước Mỹ.
Thực tế thì với một nước có nền kinh tế thị trường lâu đời, các tổ chức xếp hạng có đủ kinh nghiệm để đánh giá các trạng thái sức khoẻ của các doanh nghiệp mà họ nghiên cứu, thông qua việc thu thập thông tin một cách độc lập. Không nhất thiết phải đến nơi phỏng vấn, nghe biện minh của các doanh nghiệp mới có thể có đủ thông tin xếp hạng.
Ông Thành cho rằng, sự tụt hạng của các ngân hàng thương mại hàng đầu Việt Nam là tất yếu khi tiền đồng Việt Nam đang có xu hướng yếu đi. Từ đầu năm đến nay, Ngân hàng Nhà nước đã phải hai lần điều chỉnh tỷ giá. Thêm vào đó, hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu vẫn tác động sâu rộng vào mọi ngõ ngách của đời sống kinh tế. Hiện tượng nợ nần của tập đoàn Vinashin có nguyên nhân từ cuộc khủng hoảng này.
Sự xấu đi của nền kinh tế đang tác động sâu sắc đến chất lượng công nợ của hệ thống ngân hàng thương mại. Dẫu thông qua các báo cáo, không mấy ngân hàng dám thừa nhận công khai tỷ lệ nợ xấu đang tăng lên nhanh chóng. Tuy nhiên, với các chuyên gia nước ngoài dày dạn kinh nghiệm thì không thể qua mắt được họ.
Việc công bố các báo cáo xếp hạng tín nhiệm, theo chuyên gia tài chính Nguyễn Thạc Hoát, là việc cần thiết, như sự đánh giá của một tổ chức độc lập - là thông tin tham khảo bổ ích đối với các tổ chức tín dụng. Mỗi tổ chức xếp hạng tín nhiệm có những chuẩn mực đánh giá riêng theo cách của họ. Uy tín của các thông tin mà họ công bố là cách thức để họ tồn tại và phát triển nên lo lắng cho sự tín nhiệm của các thông tin này là không cần thiết.
Với những quy định trong Luật chứng khoán về cáo bạch và những quy định với các công ty cổ phần trong Luật Doanh nghiệp thì chuyện minh bạch thông tin là đương nhiên.
Theo đó, báo cáo quyết toán (được kiểm toán) phải được công bố công khai cho các cổ đông biết. Với các doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch thì phải công bố bản cáo bạch trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong đó phải đầy đủ các thông tin về tài chính và phi tài chính.
Từ những thông tin được công bố theo luật, cùng với việc thu thập thông tin về tình hình kinh tế ngành và các các thông tin vĩ mô khác, các tổ chức xếp hạng đưa ra các thứ bậc cho các doanh nghiệp mà họ nghiên cứu. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp, đặc biệt là với các ngân hàng thương mại, thì dường như chưa có thói quen này.
Chuyện các tổ chức xếp hạng công bố thứ bậc xếp hạng chỉ là ý kiến của những nhà nghiên cứu thông tin chuyên nghiệp và được phân tích một cách bài bản, có hệ thống. Với một nền kinh tế thị trường, điều này là hết sức cần thiết, đặc biệt là với các nhà đầu tư trái phiếu.
Từ thứ bậc của các tổ chức xếp hạng để nhà đầu tư có thêm thông tin để quyết định giá cho các loại trái phiếu. Cũng cần phải nói thêm, xếp hạng tín nhiệm là việc đưa ra các ý kiến về khả năng thanh toán cả vốn lẫn lãi của các loại trái phiếu. Những doanh nghiệp hay tổ chức được xếp hạng cao hơn sẽ có cơ hội phát hành trái phiếu tốt hơn. Cũng nhờ đó mà có khả năng huy động vốn từ thị trường cao hơn.
Xếp hạng tín nhiệm không phải là thông tin áp đặt hay có ý nghĩa gì khác ngoài việc huy động vốn. Dường như chưa hiểu được ý nghĩa này, nên thường khi có một báo cáo xếp hạng nào đó được công bố là kéo theo làn sóng phản đối hay biện minh rất ồn ào.
Với một nền kinh tế đã hội nhập với thế giới, chuẩn bị đón nhận và làm quen với các thông lệ quốc tế là việc cần thiết, nhưng dường như các ngân hàng thương mại Việt Nam chưa sẵn sàng cho điều này.
Phan Thế Hải
VIETNAMNET