Nhà đầu tư nhỏ không phải động lực của cú hồi ngoạn mục trên thị trường chứng khoán?

Nhà đầu tư nhỏ không phải động lực của cú hồi ngoạn mục trên thị trường chứng khoán?

Những “tay to” mới là người cầm trịch cuộc chơi, nhưng không có gì đảm bảo họ sẽ tiếp tục làm thế.

Thị trường chứng khoán vẫn chưa lấy lại toàn bộ điểm số trước đại dịch nhưng đã hồi phục thần kỳ chỉ trong thời gian ngắn. Khi mà khối ngoại liên tục bán ròng, nhiên liệu cho đà tăng chóng mặt của cổ phiếu Việt lâu nay được cho là xuất phát từ dòng tiền của đội quân nhà đầu tư nhỏ lẻ. Dẫn chứng cho luận điểm đó là số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán mở mới cao đột biến trong các tháng 3-7/2020.

Tuy nhiên, một báo cáo công bố ngày 18/08 của Dragon Capital - được chắp bút bởi Phó Tổng Giám đốc, Trưởng Bộ phận Phân tích Lê Tuấn Anh - đã cho thấy những số liệu rõ ràng hơn về động lực đằng sau đà tăng điểm của thị trường chứng khoán.

Theo đó, những cá nhân giàu có trong ban lãnh đạo doanh nghiệp và các hoạt động mua cổ phiếu quỹ mới chính là nguồn đối trọng cân xứng với sự tháo chạy của nhà đầu tư nước ngoài, trong khi lượng mua ròng của giới đầu tư nhỏ lẻ là tương đối khiêm tốn khi so sánh.

Dòng vốn ròng của nhà đầu tư trong mùa dịch Covid-19 (tháng 2-8/2020) Nguồn: Dragon Capital

Được sự ủng hộ của UBCK Nhà nước với những cam kết rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mua cổ phiếu quỹ, cùng với đó là những mức giá cổ phiếu đã giảm sâu đầy hấp dẫn, các doanh nghiệp niêm yết ồ ạt đăng ký mua lại hàng ngàn tỷ đồng cổ phiếu đã phát hành.

Về phần giới lãnh đạo, những người hiểu rõ doanh nghiệp nhất, cũng mở hầu bao mua vào cổ phiếu trong giai đoạn biến động. Tổng Giám đốc Mai Kiều Liên mua 400,000 cp Vinamilk (HOSE: VNM), Chủ tịch Nguyễn Thị Mai Thanh mua 15 triệu cp Cơ Điện Lạnh (HOSE: REE), Tổng Giám đốc Nguyễn Văn Tuấn mua 15 triệu cp Gelex (HOSE: GEX), Tổng Giám đốc Tô Hải mua 6 triệu cp Chứng khoán Bản Việt (HOSE: VCI)… là những thương vụ đáng chú ý trong hàng loạt các giao dịch được khởi xướng.

Những nhà lãnh đạo doanh nghiệp có lý do cho sự tự tin đó. Báo cáo của Dragon Capital cho thấy dữ liệu định giá theo hệ số P/E của Việt Nam rất thấp so với các thị trường khác trong khu vực. Điều này xuất phát một phần từ việc các doanh nghiệp đã bảo vệ được lợi nhuận tại một đất nước kiểm soát tốt dịch bệnh như Việt Nam, ít nhất là trong ngắn hạn, so với sự sụt giảm lợi nhuận hai chữ số của các doanh nghiệp khu vực Đông Nam Á hay Ấn Độ.

Bên cạnh tác động trực tiếp lên thị trường, những động thái mua cổ phiếu như trên thường được xem là biểu thị về lòng tin của giới lãnh đạo đối với công ty. Và những nhà đầu tư cá nhân, thay vì là đầu tàu dẫn dắt, lại thường là những người mua theo gót những giao dịch của người nội bộ doanh nghiệp.

Định giá dự phóng tương quan năm 2020 Nguồn: Dragon Capital, Bloomberg, Credit Suisse/Refinitiv

Thêm một chỉ tiêu là minh chứng cho việc giới đầu tư nhỏ lẻ - những người đóng góp phần lớn giá trị giao dịch hàng ngày tại Việt Nam - chẳng phải bệ đỡ cho giai đoạn hồi sinh của thị trường chính là giá trị vay ký quỹ (margin).

Margin là công cụ ưa thích của những nhà đầu tư cá nhân trên con đường tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng. Việc trả thêm “một chút” lãi vay hàng ngày được chấp nhận rộng khắp bởi nhà đầu tư nhỏ khi họ tập trung giao dịch ngắn hạn và tìm cách phóng đại lợi nhuận thông qua đòn bẩy.

Con số tiết lộ trong báo cáo của Dragon Capital thể hiện một xu hướng lạnh nhạt với hoạt động vay nợ mua cổ phiếu của những nhà đầu tư cá nhân. Từ tháng 12/2019 đến tháng 08/2020, lượng cho vay margin đối với nhóm này giảm từ 2.22 tỷ USD xuống còn 1.69 tỷ USD, mặc cho giai đoạn vừa qua là khoảng thời gian diễn ra làn sóng gia nhập thị trường của nhà đầu tư mới. Dù vậy, cần lưu ý rằng các con số này mang tính chất thời điểm.

Giá trị vay margin của nhà đầu tư nhỏ lẻ Nguồn: Dragon Capital

Lực đỡ có bền?

Theo dữ liệu từ VietstockFinance (bao gồm cả giao dịch thỏa thuận), trong quý 2/2020, khối ngoại bán ròng 44/62 ngày giao dịch. Tuy nhiên, thương vụ nhóm nhà đầu tư dẫn dắt bởi quỹ Kohlberg Kravis Roberts (KKR) chi 650 triệu USD mua cổ phiếu Vinhomes (HOSE: VHM) đã khỏa lấp tất cả. Giá trị giao dịch thỏa thuận VHM kéo lại thành tích mua bán ròng của khối ngoại đối với toàn thị trường, nhưng xu hướng như vậy nhìn chung khó được xem là bền vững.

Theo đó, sang quý 3, lực mua ròng VHM (1.77 ngàn tỷ đồng) trong ngày 20/08 đã không thể giúp cổ phiếu HOSE thoát cảnh chịu bán ròng (268 tỷ đồng) về tổng thể bởi nhà đầu tư nước ngoài.

Các dữ liệu đó đặt một dấu hỏi về sự hấp dẫn của cổ phiếu Việt đối với nhà đầu tư nước ngoài ở thời điểm hiện tại.

Về dài hạn, một đất nước đang phát triển kiểm soát tốt dịch bệnh và có thể trạng tài chính tích cực là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn từ những quốc gia tiên tiến hơn. Nhưng trước mắt, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đối diện nan đề trong công cuộc níu giữ và thu hút tiền của từ nhà đầu tư nước ngoài, để có thể kỳ vọng về việc tái lập một năm ấn tượng như 2017.

Ở trường hợp xấu hơn, nếu khối ngoại vẫn tiếp tục là bên bán, khả năng duy trì lực mua từ giới lãnh đạo và các hoạt động mua cổ phiếu quỹ vẫn là dấu chấm hỏi, khi mà việc làm ăn của các doanh nghiệp đang dần cho thấy dấu hiệu thấm đòn Covid-19. Ngoài ra, liệu bên mua có sẵn lòng đặt lệnh hay không, khi mà mặt bằng giá cổ phiếu đã cao hơn nhiều so với mức đáy cuối tháng 3?

Thừa Vân

FILI