Khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu: Nhìn từ trò chơi mua bia

23-10-2021 08:06:04+07:00
23/10/2021 08:06 2

Khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu: Nhìn từ trò chơi mua bia

Mỗi khi nhắc đến khủng hoảng chuỗi cung ứng đang diễn ra trên toàn cầu, người ta thường nhắc đến các bến cảng đang nghẽn tàu, xe tải chở hàng không có tài xế, các nhà máy đóng cửa vì thiếu điện, thiếu chip… Nhưng còn một điểm nghẽn rất quan trọng ít ai để ý: tâm lý đặt hàng hoảng loạn của người điều hành doanh nghiệp.

Học viên năm thứ nhất các chương trình cao học quản trị kinh doanh (MBA) của trường Sloan School of Management thường được làm một bài tập gọi là “Trò chơi mua bia”, một dạng mô hình hóa quan hệ cung cầu giữa nhà máy sản xuất bia, nhà phân phối, công ty bán sỉ và nhà bán lẻ.

Năm nay, đặt trước tình huống thiếu hụt nguồn cung vì nhiều lý do, các sinh viên đóng vai nhà bán lẻ vội vàng mua vào đến 10.000 thùng bia, gánh chịu chi phí trữ hàng đến 213.000 đô la Mỹ.

Chương trình giảng dạy MBA thường nhấn mạnh kỹ năng kiềm chế, tức chế ngự được tâm lý mua trong hoảng loạn mới hạn chế thua lỗ cho cá nhân và góp phần giảm bớt căng thẳng cung cầu trong thực tế. Nhưng học gì thì học, con người ta khi đứng trước viễn cảnh thiếu hàng đều đổ xô vào mua tích trữ hàng bằng mọi giá. Và đó chính là điểm yếu lớn nhất của chuỗi cung ứng hiện nay.

Đại dịch Covid-19 càng làm lộ rõ điểm yếu này trong tâm lý đám đông – chúng ta từng chứng kiến mọi người đổ xô mua từ giấy vệ sinh đến các thùng mì gói, từ khẩu trang đến thực phẩm bất kể chúng chỉ trữ được một thời gian. Tình trạng thiếu hụt hàng hóa là có, nhưng nếu không có các đợt hoảng hốt trữ hàng của dân chúng, cung cầu không đến nỗi mất cân đối như thời gian vừa qua.

Nghe phong phanh sẽ thiếu chip, các nhà sản xuất từ ô tô đến điện thoại di động, từ máy chơi game đến máy tính xách tay, ai nấy đều tranh nhau đặt hàng gấp mấy lần mức thường lệ – từ đó tình trạng thiếu hụt chip ngày càng trở nên trầm trọng. Một ví dụ khác là vaccine phòng ngừa Covid-19, các nước tranh nhau mua gấp mấy lần nhu cầu thực tế nên nay nhiều nước rơi vào tình trạng dư thừa vaccine, trong khi nhiều nước khác vẫn chưa có vaccine ngay cả cho đội ngũ nhân viên y tế tuyến đầu của mình.

Điều đáng ngạc nhiên, theo tường thuật của Bloomberg, ngay trước khi bắt đầu trò chơi mua bia, Giáo sư John Sterman đã dặn dò 125 học viên MBA: “Đại dịch bộc lộ các khiếm khuyết tiềm ẩn lâu nay trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chúng ta cần nghĩ ra phương cách cải tiến chúng thì mới sẵn sàng cho các cú sốc tương lai, dù chúng là một đại dịch khác, bất ổn xã hội hay biến đổi khí hậu – hay gộp chung tất cả các vấn nạn này”. Thế mà ba giờ sau khi trò chơi kết thúc tất cả 15 nhóm học viên đều mua trữ hàng nhiều hơn cần thiết. Vì sao một nhóm người được chọn lọc lại có quyết định tệ hại như thế?

Chương trình giảng dạy MBA thường nhấn mạnh kỹ năng kiềm chế, tức chế ngự được tâm lý mua trong hoảng loạn mới hạn chế thua lỗ cho cá nhân và góp phần giảm bớt căng thẳng cung cầu trong thực tế. Nhưng học gì thì học, con người ta khi đứng trước viễn cảnh thiếu hàng đều đổ xô vào mua tích trữ hàng bằng mọi giá. Con người chính là mắt xích yếu nhất của chuỗi cung ứng hiện nay.

Thật ra ông Sterman đã tổ chức cho học viên chơi trò chơi mua bia này 40 năm nay và từng viết một số công trình nghiên cứu về kết quả.

Trò chơi mua bia được thiết kế để dạy cho học viên về hiệu ứng vòng xoáy lan tỏa (bullwhip effect), theo đó cầu sẽ bị phóng đại lên khi được truyền theo chuỗi ung ứng từ nhà bán lẻ lên hãng bán sỉ rồi lên nhà sản xuất do nhiều biến số làm cho đơn hàng cao hơn mức bán ra.

Chỉ cần một đơn hàng mua bia nhiều bất thường sẽ kích hoạt tâm lý hoảng loạn khi ai nấy tranh nhau đặt mua để có đủ hàng dự trữ, hiệu ứng vòng xoáy ngày càng lớn khi đi từ dưới lên các khâu trên của chuỗi cung ứng.

Trong thực tế hiện nay hiệu ứng “bullwhip” này đang diễn ra khắp nơi, như người Anh xếp hàng dài mua xăng, các hãng sản xuất xe tranh nhau mua chip để điều khiển nhiều bộ phận trong xe, phụ huynh chờ chực máy tính xách tay hay máy tính bảng yêu thích về là mua ngay… làm hàng hóa càng thêm khan hiếm. Ngay cả Elon Musk, chủ nhân hãng Tesla, phải than trên Twitter: “Sợ hết hàng làm mọi công ty đặt hàng quá mức – cũng như hết giấy vệ sinh nhưng nay trên quy mô cực lớn”.

Các chuỗi bán lẻ nói rõ ý định trữ hàng càng nhiều càng tốt vì họ kỳ vọng nhu cầu của người tiêu dùng sẽ tăng chứ không giảm trong tương lai gần. Phó chủ tịch Costco Richard Galanti nói họ đặt hàng nhiều và đặt sớm để chuẩn bị cho mùa mua sắm dịp lễ cuối năm rồi còn tự khen mình là quyết định đúng. Bloomberg phỏng vấn hàng loạt nhà bán lẻ như thế và ai nấy đều như những sinh viên mua bia, cứ đặt hàng để tránh rủi ro hàng không về kịp để bán.

Trước đây các nhà quản lý thuộc nằm lòng quy luật duy trì hàng tồn kho ở mức hợp lý, càng ít thì chi phí càng giảm. Nhưng nay họ bỏ qua bài học này, dẫn tới các nhà sản xuất phải tăng công suất gấp ba bốn lần mới đáp ứng nổi.

Những nhà quản trị dày dạn kinh nghiệm mà vẫn hoảng loạn mua hàng như thế, trách gì các sinh viên MBA còn non trẻ. Thế nên mới có chuyện con người là mắt xích yếu nhất của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguyễn Vũ

TBKTSG

Tin cùng chuyên mục

vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Xét xử vụ VEAM: Nguyên Tổng Giám đốc VEAM không thừa nhận sai phạm

18/05/2022 21:30

Khai tại tòa, bị cáo Trần Ngọc Hà (nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng Giám đốc VEAM) không thừa nhận hành vi vi phạm, phủ nhận gây thất thoát hơn 200 tỷ đồng như cáo buộc của Viện Kiểm sát.

Khai tại tòa, bị cáo Trần Ngọc Hà (nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng Giám đốc VEAM) không...

USD 13.1 (0)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Nguyên chủ tịch VEAM cùng 16 đồng phạm gây thất thoát hàng chục tỉ đồng

18/05/2022 14:53

Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát hàng chục tỉ đồng, Trần Ngọc Hà, nguyên chủ tịch VEAM, cùng dàn lãnh đạo của Tổng công ty này phải hầu toà.

Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát hàng chục tỉ đồng, Trần Ngọc...


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Khởi tố điều tra thương vụ Việt Á trúng 10 gói thầu trị giá hơn 200 tỷ ở Đồng Tháp

18/05/2022 13:38

Ngày 18/5, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố vụ án hình sự “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) Đồng Tháp và các đơn vị, cơ sở y tế khác trên địa bàn tỉnh, theo quy định tại khoản 3 Điều 222 Bộ luật Hình sự.

Ngày 18/5, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố vụ án hình sự “Vi phạm quy định về đấu...

CDC 17.65 (0.15)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Cần tới hơn 11.700 tỉ ngân sách mua lại 7 dự án BOT 'treo'

18/05/2022 09:11

Theo tính toán của Bộ GTVT, cần tới hơn 11.700 tỉ đồng ngân sách để xử lý bất cập tại 7 dự án BOT đang bị treo lại nhiều năm nay.

Theo tính toán của Bộ GTVT, cần tới hơn 11.700 tỉ đồng ngân sách để xử lý bất cập tại 7 dự án BOT...

BOT 8.7 (0.2) PPP 14.9 (0)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Sẽ phải 'xả trạm' BOT nếu chưa có thu phí tự động không dừng sau ngày 31/7

17/05/2022 19:50

Sáng ngày17/5, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành đã có cuộc làm việc với Bộ Giao thông vận tải (GTVT) về vướng mắc đối với việc triển khai hệ thống thu phí điện tử không dừng (ETC) và bất cập tại một số dự án BOT giao thông.

Sáng ngày17/5, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành đã có cuộc làm việc với Bộ Giao thông vận tải (GTVT) về...

PPP 14.9 (0) VEC 16 (0.5)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Giảm chi phí logistics, tăng năng lực xuất nhập khẩu hàng hóa

17/05/2022 14:25

Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) vừa có báo cáo về hoạt động logistics tại Việt Nam, trong đó đáng chú ý là chi phí logistics tương đương khoảng 20 - 22% GDP hàng năm, cao hơn đáng kể so với Thái Lan (19%), Trung Quốc (18%), Malaysia (13%) và cao gần gấp ba lần nếu so với các nước như Mỹ, Singapore (8%)...

Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) vừa có báo cáo về hoạt động logistics tại...

VLA 60.5 (5.5)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

'Bão giá' lần hai ập đến dồn doanh nghiệp vào thế khó

17/05/2022 11:10

Việc cơ quan điều hành giảm 50% mức thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu không thể ngăn được giá mặt hàng này lập đỉnh mới trong kỳ điều chỉnh vừa qua. Diễn biến đó đã kích hoạt cơn “bão giá” hàng hóa lần thứ hai tính từ đầu năm đến nay và thêm lần nữa dồn doanh nghiệp vào thế khó trong kế hoạch phục hồi hậu đại dịch.

Việc cơ quan điều hành giảm 50% mức thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu không thể ngăn được giá mặt...


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Nhiều doanh nghiệp da giày có đơn hàng đến hết quý 4/2022

17/05/2022 08:45

Kim ngạch xuất khẩu giày dép của nước ta trong 4 tháng đầu năm 2022 ước đạt 7,3 tỷ USD, tăng 12,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu sang một số thị trường tăng mạnh như Hoa Kỳ, Pháp, Italy, Thụy Điển…

Kim ngạch xuất khẩu giày dép của nước ta trong 4 tháng đầu năm 2022 ước đạt 7,3 tỷ USD, tăng 12,2%...


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Chiến lược M&A mở rộng hệ sinh thái của doanh nghiệp nội

17/05/2022 08:00

Từ giữa năm 2021 đến nay, dồn dập các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) được công bố đúng như những gì các chuyên gia đã dự báo về dòng vốn đầu tư qua việc mua bán cổ phần giữa các doanh nghiệp. Đáng chú ý, thị trường đang chứng kiến sự chuyển hướng sang các công ty trong nước thay vì được dẫn dắt bởi các tên tuổi ngoại như trước đây. Rất nhiều doanh nghiệp đã đưa M&A vào chiến lược chính trong kế hoạch phát triển và mở rộng hê sinh thái kinh doanh của họ.

Từ giữa năm 2021 đến nay, dồn dập các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) được công bố đúng như...

ACG 66.5 (1.7) TLG 43.8 (-0.4)


vietstock
Kinh tế - Đầu tư

Tập đoàn Mỹ tăng tốc đầu tư vào Việt Nam

17/05/2022 06:49

Sự hiện diện của các nhà đầu tư tên tuổi Mỹ tại Việt Nam sẽ là đòn bẩy mạnh mẽ để nước ta thu hút giới đầu tư các nước khác.

Sự hiện diện của các nhà đầu tư tên tuổi Mỹ tại Việt Nam sẽ là đòn bẩy mạnh mẽ để nước ta thu hút...


Về đầu trang