Sụt giảm dân số: Đừng vội vui mừng!

26-01-2022 13:47:31+07:00
26/01/2022 13:47 2

Sụt giảm dân số: Đừng vội vui mừng!

Cho dù bùng nổ dân số đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thì sụt giảm dân số lại không hẳn là một tin vui.

Việt Nam đang thành một “xã hội già”, và Chính phủ hiện đã quyết định tăng độ tuổi về hưu. Ảnh: N.K

Đến năm 2050 thì 151/195 nước sụt giảm dân số

Theo một nghiên cứu năm 2021 của Đại học Washington, đến năm 2050 thì 151/195 quốc gia trên thế giới sẽ ở trong tình trạng sụt giảm dân số. Tốc độ gia tăng dân số thế giới đã đạt đỉnh 2,09% vào cuối những năm 1960 và hiện đang giảm tới dưới mức 1% vào năm 2023. Theo các nhà nghiên cứu, dân số thế giới sẽ đạt đỉnh là 9,7 tỉ người vào năm 2064, và sau đó con số này sẽ dần giảm xuống. Nếu như trong vòng hơn 300.000 năm lịch sử loài người, có những giai đoạn giá lạnh và bệnh tật gây ra sự sụt giảm dân số tạm thời, thì theo Hiroshi Kito, nhà sử học dân số của trường Đại học Shizuoka (Nhật Bản), đây là lần đầu tiên trong lịch sử, loài người sẽ đi vào tình trạng suy giảm dân số mang tính bền vững.

Xin nhắc lại rằng nếu như vào năm 1800 dân số thế giới là 1 tỉ người, thì hiện nay chúng ta đã ở mức 7,8 tỉ người, gây ra một áp lực nặng nề cho trái đất. Rõ ràng là từ 200 năm trở lại đây, sự bùng nổ dân số đã dẫn đến hậu quả tài nguyên cạn kiệt, môi trường ô nhiễm, chiến tranh, xung đột hàng loạt. Nhiều năm trước đây, khuynh hướng gia tăng dân số này gây lo ngại cho nhiều người. Nhà kinh tế học người Anh Thomas Malthus tuyên bố năm 1798 rằng khi dân số tăng với một tốc độ tương tự, thì sản xuất lương thực sẽ không đủ đáp ứng và loài người sẽ phải đối mặt với nạn đói. Tất nhiên, điều đó đã không xảy ra, mà ngược lại, gia tăng dân số lại chính là yếu tố tích cực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nhà kinh tế học người Anh Charles I. Jones của Đại học Stanford cho rằng “về lâu dài, thì mọi ảnh hưởng kinh tế tích cực của suy giảm dân số có thể bị vô hiệu hóa bởi sự suy giảm sáng tạo”.

Hiện nay, Đông Á đang được coi là một trong những khu vực có sự suy giảm dân số nghiêm trọng nhất, đặc biệt là Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản. Hiện tượng này ở Đông Á và châu Âu đang lan rộng tới các khu vực khác. Khu vực Đông Nam Á – nơi đã có sự tăng trưởng kinh tế “thần kỳ”, cũng không tránh khỏi. Thái Lan đang trở thành một “Nhật Bản thứ hai” trong vấn đề dân số già, và đồng thời với nó là sự tăng trưởng kinh tế cũng sụt giảm. Việt Nam, theo đánh giá của các chuyên gia, thì đang thành một “xã hội già”, và Chính phủ hiện đã quyết định tăng độ tuổi về hưu. Một trong những ví dụ khác điển hình nhất là Trung Quốc. Theo dự đoán của Đại học Washington thì tới năm 2100, dân số của nước này sẽ chỉ còn 730 triệu người, so với 1,41 tỉ người hiện nay.

Không khó để có thể nhận ra rằng lý do chính của tình trạng suy giảm dân số này, là hiện giờ người ta ngày càng ít quan tâm tới việc sinh con. “Không có con thì chúng tôi mới sống thực sự thoải mái”, một người phụ nữ 41 tuổi ở Hàn Quốc cho biết. Cô đang làm trong một công ty về giải trí, và đã quyết định không có con, vì chi phí học hành cho trẻ con khá cao, cũng như điều kiện về chỗ ở và công ăn việc làm không thuận lợi cho việc có con. Hiện tượng phụ nữ ngày càng học cao hơn cũng giải thích sự giảm sút của tỷ lệ sinh. Ở Thái Lan, hiện 58% phụ nữ có bằng đại học, so với 41% ở đàn ông. Tỷ lệ sinh ở nước này đã giảm sút rõ rệt so với những thập kỷ trước, hiện giờ là 1,53 theo điều tra năm 2020. Ở nhiều nước châu Âu, chính phủ có chương trình hỗ trợ khuyến khích sinh con, nhưng dường như không hẳn có tác dụng. Phần Lan là nước có chính sách hỗ trợ phụ nữ và trẻ em tốt nhất thế giới, nhưng tỷ lệ sinh năm 2020 là 1,37, chỉ cao hơn một chút tỷ lệ sinh của Nhật Bản vào cùng năm (ở Nhật Bản, tỷ lệ này là 1,34).

Hệ quả của sụt giảm dân số

Cho dù bùng nổ dân số đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thì sụt giảm dân số lại không hẳn là một tin vui. Hiện nay, Nhật Bản đang được coi là một ví dụ tiêu biểu của một “shrinkonomy” (được ghép từ hai từ shrink – thu nhỏ, và economy – kinh tế). Ở đất nước này, sự già hóa dân số chính là nguyên nhân dẫn đến sụt giảm tăng trưởng kinh tế (những năm 1960 tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản là hơn 10%/năm, nhưng hiện giờ chỉ khoảng 0,5%/năm), và đến giờ Nhật Bản vẫn chưa thể nào lại “cất cánh” lên được. Từ trường hợp Nhật Bản, nhiều chuyên gia cảnh báo các chính phủ phải biết “rút ra bài học từ vấn đề già hóa và sụt giảm dân số”, vì nó có ảnh hưởng trực tiếp tới lực lượng lao động, tới năng suất, và tới bất công bằng giữa các thế hệ. Khuynh hướng suy giảm dân số cũng có thể dẫn tới thay đổi sâu rộng trong xã hội, cũng như trong chính sách kinh tế và an sinh xã hội, không khác gì một quả “bom nổ chậm”.

Ví dụ, già hóa dân số là nguyên nhân dẫn tới thiếu hụt lao động, và vì thế sẽ ảnh hưởng tới hệ thống an sinh xã hội, vốn xây dựng trên một mô hình dân số gia tăng. Hiện nay, những baby-boomers (những người sinh ra trong giai đoạn bùng nổ dân số) đã đến lúc về hưu, và các chính phủ nhận thấy rằng chi phí cho an sinh xã hội cho người già (lương hưu, chi phí y tế) tăng vọt. Khoản chi phí khổng lồ này sẽ tiếp tục đè lên vai một xã hội “già”, trong đó phần lớn cá nhân sẽ già trước khi… giàu.

Đứng trước thách thức này, các chính phủ sẽ phải tìm ra một mô hình tăng trưởng khác, không dựa trên gia tăng dân số. Trong một số trường hợp, đón nhận người nhập cư có thể là một giải pháp. Nước Đức – một trong những nước dân số già nhất châu Âu – đã ý thức từ lâu hậu quả của sụt giảm dân số, và vì thế có chính sách đón nhận người nhập cư để góp phần giải quyết vấn đề này. Theo Liên hiệp quốc, năm 2020 có tới 281 triệu người nhập cư, cao hơn 1,6 lần so với cách đây khoảng 20 năm. Một số chuyên gia cho rằng, không có người nhập cư, các nước phát triển “già” sẽ khó mà tìm đủ lao động. Như trường hợp của nước Anh hậu Brexit, chính sách hạn chế nhập cư và phong tỏa vì dịch Covid-19 đã dẫn tới hậu quả thiếu nghiêm trọng lao động. Trước dịch Covid-19, chỉ có 12% lái xe đường dài là người có nguồn gốc từ Liên minh châu Âu mà thôi. Nhật Bản cũng áp dụng chính sách đón nhận người nhập cư có trình độ (Specified Skilled worker) để đối mặt với nguy cơ thiếu lao động.

Một tín hiệu xấu nữa là suy giảm dân số cũng không hẳn là tốt cho hành tinh của chúng ta. Theo một số nghiên cứu của Liên hiệp quốc, thì số người giảm đi cũng không có tác động tích cực gì đáng kể đến lượng khí thải có hại cho môi trường mà loài người tạo ra. Hơn nữa, suy giảm dân số sẽ có nguy cơ dẫn đến suy giảm ý tưởng sáng tạo. Nhà kinh tế học người Anh Charles I. Jones của Đại học Stanford cho rằng “về lâu dài, thì mọi ảnh hưởng kinh tế tích cực của suy giảm dân số có thể bị vô hiệu hóa bởi sự suy giảm sáng tạo”. Khi kinh tế dựa trên chất xám trí tuệ, thì dân số giảm cũng sẽ cản trở đổi mới sáng tạo, và tác động tiêu cực tới tăng trưởng kinh tế.

Thiên Kim

TBKTSG

Tin cùng chuyên mục

vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Mới chỉ có khoảng 10,000 người trong tổng số gần 4 triệu lao động đã nhận hỗ trợ tiền thuê nhà

28 phút trước

Theo thông tin từ Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH Lê Văn Thanh, dự kiến khoảng 3.4 triệu lao động sẽ được hỗ trợ tiền thuê nhà với tổng kinh phí là 6.6 ngàn tỷ đồng. Nhưng đến cuối tháng 5, một số địa phương mới chỉ phê duyệt được hơn 10,000 lao động với số tiền khoảng 40 tỷ đồng.

Theo thông tin từ Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH Lê Văn Thanh, dự kiến khoảng 3.4 triệu lao động sẽ được hỗ...


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Mua sắm ở Mỹ thời lạm phát: Giàu đi Macy’s, nghèo vào Walmart

27/05/2022 13:54

Lạm phát ở mức cao nhất của nhiều thập niên qua đang tạo nên sự phân hóa trong hành vi của người tiêu dùng Mỹ.

Lạm phát ở mức cao nhất của nhiều thập niên qua đang tạo nên sự phân hóa trong hành vi của người...

CEO 43.9 (0.6) USD 13.5 (-0.5)


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Chật vật co kéo chi phí theo giá xăng

26/05/2022 20:03

Giá xăng liên tục lập đỉnh kéo theo giá hàng hóa, nguyên liệu tăng đè nặng lên cuộc sống của người dân và chính doanh nghiệp.

Giá xăng liên tục lập đỉnh kéo theo giá hàng hóa, nguyên liệu tăng đè nặng lên cuộc sống của người...


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Lương tối thiểu theo giờ không đủ sống: Chỉ bằng 1/10 của nhiều nước

26/05/2022 10:13

Theo tài liệu trang web của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), nhiều quốc gia có quy định mức lương tối thiểu theo giờ và theo tháng.

Theo tài liệu trang web của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), nhiều quốc gia có quy định mức lương...

PGS 25 (0.4) SGD 15.4 (0)


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo nói gì về việc sách giáo khoa đắt gấp 2-3 lần?

25/05/2022 16:22

Bộ trưởng Giáo dục- Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã giải thích lý do vì sao giá sách giáo khoa bộ mới lại đắt gấp 2-3 lần so với các bộ sách cũ và giải đáp sách giáo khoa bộ mới có dùng lại được hay không.

Bộ trưởng Giáo dục- Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã giải thích lý do vì sao giá sách giáo khoa bộ mới lại...


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Vì sao Balenciaga ra mắt BST Resort 2023 tại sàn giao dịch chứng khoán phố Wall?

24/05/2022 11:47

Sàn runway lấy bối cảnh tại một nơi mà “tiền không bao giờ ngủ”, đến cả thiệp mời cũng chính là một cọc tiền giả và dàn người mẫu xuất hiện với mặt nạ trùm kín như kẻ cướp. Giám đốc sáng tạo Demna Gvasalia muốn gửi gắm thông điệp gì?...

Sàn runway lấy bối cảnh tại một nơi mà “tiền không bao giờ ngủ”, đến cả thiệp mời cũng chính là một...

BST 19.5 (0.5) USD 13.5 (-0.5)


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Đừng để nỗi sợ làm mất cơ hội

24/05/2022 08:15

Tuyển lao động nam không cần kinh nghiệm, chỉ cần học hết lớp chín, sức khỏe tốt, tuổi từ 18 đến 35, cao một mét sáu trở lên. Tuần làm việc năm ngày, mỗi ngày tám tiếng. Lương tháng 40 triệu đồng, chưa kế tăng ca và phụ cấp. Ngân hàng sẽ cho vay đến 80% chi phí ban đầu. Người được tuyển sẽ lái máy xúc tại Nhật Bản.

Tuyển lao động nam không cần kinh nghiệm, chỉ cần học hết lớp chín, sức khỏe tốt, tuổi từ 18 đến...


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

7 cấp độ độc lập tài chính để nghỉ hưu sớm

23/05/2022 09:38

Theo triệu phú tự thân Grant Sabatier, ở cấp độ 7, tiền bạc sẽ không còn là vấn đề với bạn.

Theo triệu phú tự thân Grant Sabatier, ở cấp độ 7, tiền bạc sẽ không còn là vấn đề với bạn.


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Tài xế taxi công nghệ nhảy việc nhiều, người dùng khó gọi xe

23/05/2022 06:32

Khi giá xăng tăng cao kỷ lục, thu nhập của tài xế taxi công nghệ đã không còn hấp dẫn. Nhiều người bán xe, chuyển việc, khiến người dùng cũng khó gọi xe hơn.

Khi giá xăng tăng cao kỷ lục, thu nhập của tài xế taxi công nghệ đã không còn hấp dẫn. Nhiều người...


vietstock
Tiêu dùng và lối sống

Trứng tăng giá cao gần gấp đôi

21/05/2022 10:55

Trứng gà tại nhiều chợ truyền thống ở TPHCM đã ở mức 35.000 đồng/chục, trứng vịt 38.000 đồng/chục. Giá này đã tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm 2021.

Trứng gà tại nhiều chợ truyền thống ở TPHCM đã ở mức 35.000 đồng/chục, trứng vịt 38.000 đồng/chục...


Về đầu trang