Nghĩ về 30 năm Hệ thống tài khoản quốc gia

17/01/2023 10:17 3
17-01-2023 10:17:54+07:00

Nghĩ về 30 năm Hệ thống tài khoản quốc gia

Thay thế hệ thống các bảng cân đối vật chất mà các nước xã hội chủ nghĩa áp dụng, 30 năm qua, Việt Nam sử dụng Hệ thống các tài khoản quốc gia của Liên hiệp quốc. Giờ đây, bên cạnh chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đã có thu nhập quốc gia (GNI), tiếp theo sẽ là gì?

Thấm thoắt đã 30 năm thực hiện hệ thống các tài khoản quốc gia (SNA) ở Việt Nam. Tôi chợt nhớ đến câu thơ trong thi phẩm Tình già của thi sĩ Phan Khôi “Ôn chuyện cũ mà thôi. Tiễn nhau đi rồi, con mắt còn có đuôi”. 30 năm với những thành công và thất bại, với cái được và chưa được.

Tre già măng mọc, những người xưa từng lớp từng lớp chia tay với Vụ Hệ thống tài khoản Quốc gia, người còn, người đã khuất xa nhưng sự nghiệp về thống kê vẫn mãi trường tồn cùng năm tháng. 30 năm là dài đối với cuộc đời một con người nhưng chỉ là cái chớp mắt của lịch sử.

Năm xưa, ngày 25-12-1992 Thủ tướng Phan Văn Khải ký Quyết định 183/TTg về việc áp dụng SNA của Liên hiệp quốc thay thế hệ thống các bảng cân đối vật chất (MPS) trước đây các nước xã hội chủ nghĩa áp dụng. Như vậy, Việt Nam chính thức áp dụng SNA từ năm 1993. Đến nay, hầu hết các nước thành viên Liên hiệp quốc đều áp dụng SNA ở các mức độ khác nhau.

Vấn đề là chiến lược của những nhà hoạch định chính sách là gì? Các chuyên gia kinh tế thích phân tích theo hướng nào? Hy vọng trong một ngày không xa Tổng cục Thống kê lập tất cả các tài khoản của SNA theo khu vực thể chế.

Tuy nhiên trên thực tế Tổng cục Thống kê Việt Nam đã áp dụng lập thử nghiệm SNA từ năm 1988 dưới sự tài trợ của Liên hiệp quốc (Dự án VIE88/032) với cố vấn kỹ thuật là TS. Vũ Quang Việt.

TS. Vũ Quang Việt không chỉ là người đưa dự án về SNA của Liên hiệp quốc vào Việt Nam mà ông còn là người trực tiếp hướng dẫn cách lập các tài khoản trong SNA cũng như bảng I/O. Bảng I/O (bảng cân đối liên ngành Input/Output) đầu tiên của Việt Nam là bảng I/O lập cho năm 1989 với 54 ngành sản phẩm.

Điều ít người biết là bảng này được lập từ ma trận sản xuất và ma trận sử dụng. Ngoài bảng I/O Vụ Hệ thống tài khoản Quốc gia cũng lập các tài khoản sản xuất, tài khoản thu nhập và phân phối thu nhập, tài khoản tích lũy theo khu vực thể chế.

Ngày đó, Vụ Hệ thống tài khoản Quốc gia là một tập thể tâm huyết với nghề, điển hình như TS. Nguyễn Văn Chỉnh, chuyên gia Nguyễn Văn Sách (chuyên gia hàng đầu về MPS), TS. Tôn Tích Quý, anh Bùi Bá Cường, anh Nguyễn Văn Nông, anh Phạm Đình Hàn, chị Hoàng Phương Tần…

Tuy nhiên, một điều đáng tiếc là các chuyên gia và các nhà hoạch định chính sách chỉ dừng lại ở chỉ tiêu GDP. Tiếp theo dự án của Liên hiệp quốc là dự án của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB), tư vấn kỹ thuật là ông Francesco T. Secritario. Với dự án này Tổng cục Thống kê đã lập bảng I/O cho năm 1996.

Không thể không nhắc đến chuyện khi Dự án VIE88/032 chưa được hình thành đã có một số ý kiến cho rằng SNA nên được thực hiện bởi Bộ Tài chính hoặc Ngân hàng Nhà nước. Thời gian đó có hội nghị về mô hình kinh tế tổ chức bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, TS. Đỗ Trọng Hùng dẫn theo anh Nguyễn Văn Nông và tôi đi trình bày về một số nghiên cứu ban đầu về SNA và tôi cho rằng những trình bày của Vụ Thống kê Quốc gia lúc đó là chấp nhận được.

Trước khi SNA vào Việt Nam và được chính thức hóa bằng Quyết định 183/TTg của Thủ tướng Chính phủ, Tổng cục Thống kê Việt Nam áp dụng hệ thống thống kê cân đối vật chất (Material product system – MPS), các chỉ tiêu tổng hợp lúc đó là tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc gia.

Chỉ tiêu tổng sản phẩm xã hội trong MPS tương đương tổng giá trị sản xuất trong SNA và chỉ tiêu thu nhập quốc gia trong MPS tương đương chỉ tiêu GDP của SNA. Đối với các ngành tương đương với giá trị tăng thêm của SNA là sản lượng thuần túy của MPS. Tuy nhiên phạm vi của các chỉ tiêu này là khác nhau.

Chẳng hạn, trong tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc gia của MPS không bao gồm hầu hết các ngành dịch vụ, nhưng bao gồm các ngành làm tăng giá trị trong khâu lưu thông là vận tải và thương mại; trong khi đó phạm trù sản xuất của SNA bao gồm các ngành dịch vụ.

Kể cả đối với những ngành sản xuất vật chất trong sản lượng thuần túy của MPS không bao gồm khấu hao tài sản cố định, nhưng trong giá trị tăng thêm trong SNA lại bao gồm cả khấu hao tài sản cố định

Ngày 6-5-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 61/SL thành lập Nha Thống kê Việt Nam thuộc Bộ Quốc dân kinh tế – tiền thân của ngành Thống kê và Tổng cục Thống kê ngày nay và ngày 6-5 hàng năm trở thành ngày truyền thống của ngành Thống kê Việt Nam.

Khoảng những năm 1960 của thế kỷ 20 Tổng cục Thống kê tiến hành tính toán tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc gia, phương pháp tính toán thu nhập quốc gia tương tự như phương pháp sản xuất trong tính GDP hiện nay.

Chính vì lẽ đó khi SNA vào Việt Nam với Dự án VIE 88/032 của Liên hiệp quốc, Tổng cục Thống kê đã lựa chọn phương pháp sản xuất như là phương pháp chính để tính GDP để lợi dụng hệ thống thông tin đã được hình thành từ trước đó.

Một cách chính thống bảng I/O đầu tiên của Việt Nam là bảng I/O lập cho năm 1989 với 54 ngành sản phẩm dạng cạnh tranh. Trước đó Vụ Cân đối – Tài chính (tiền thân của Vụ Hệ thống tài khoản Quốc gia bây giờ) cũng có lập thử nghiệm bảng cân đối liên ngành (tên gọi khác của bảng I/O) với 6 ngành và 12 ngành, nhưng không công bố.

Hiện nay trên trang web và Niên giám Thống kê không chỉ có GDP mà có cả GNI theo giá hiện hành. Vấn đề là chiến lược của những nhà hoạch định chính sách là gì? Các chuyên gia kinh tế thích phân tích theo hướng nào? Hy vọng trong một ngày không xa Tổng cục Thống kê lập tất cả các tài khoản của SNA theo khu vực thể chế.

Bùi Trinh

TBKTSG

MÃ CHỨNG KHOÁN LIÊN QUAN (1)

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC

Chu kỳ kinh tế là gì?

Thị trường chứng khoán phản ánh sức khỏe của nền kinh tế của một quốc gia. Các chu kỳ kinh tế có sự biến động, ảnh hưởng đến chứng khoán nói chung và nhà đầu tư nói...

Toàn cảnh tình hình kinh tế xã hội Việt Nam tháng 1/2023

Tháng 01/2023 là tháng có Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán diễn ra trọn trong tháng nên số ngày làm việc ít hơn tháng trước và tháng 01/2022. Đồng thời yếu tố quốc...

Chính phủ yêu cầu tránh đầu tư dàn trải, lãng phí trong chuyển đổi số

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 16/TB-VPCP kết luận Hội nghị sơ kết 01 năm triển khai Đề án 06 và tổng kết hoạt động của Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi...

CPI tháng 1/2023 tăng 0.52% so với tháng trước

Theo Báo cáo từ Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1/2023 tăng 0.52% so với tháng trước (khu vực thành thị tăng 0.52%; khu vực nông thôn tăng...

IIP tháng đầu năm 2023 giảm gần 15% so với tháng trước

Theo Báo cáo từ Tổng cục Thống kê, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tháng 01/2023 ước giảm 14.6% so với tháng trước và giảm 8% so với cùng kỳ năm trước.

'Tăng sức đề kháng' cho nền kinh tế 2023

Là nền kinh tế có độ mở cao, mỗi khi thế giới “hắt hơi, sổ mũi”, kinh tế Việt Nam dễ bị “cảm cúm”. Năm 2023, kinh tế thế giới dự báo có nguy cơ bước vào giai đoạn...

Con đường để Việt Nam thành nước phát triển: Cần giai đoạn tăng trưởng thần kỳ

Việt Nam đạt tăng trưởng nhanh nhưng chưa đủ, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế vẫn đáng lo ngại. So với các nước phát triển và cả các nước trong khu vực...

Đối thoại cởi mở của Chính phủ hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài

Đối thoại cởi mở của Chính phủ với doanh nghiệp là điểm hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài trong năm 2022.

Bộ Tài chính: Nhiều yếu tố gây áp lực lên mặt bằng giá sau Tết

Bộ Tài chính cho rằng việc điều hành giá các mặt hàng Nhà nước quản lý cần thận trọng trong những tháng đầu năm để tạo dư địa an toàn cho công tác kiểm soát lạm...

Chúng ta đang sống trong thế giới chuyển dịch

Cả thế giới sau 2 năm thực hiện nới lỏng tiền tệ và tài khóa mở rộng do đại dịch Covid từ tháng 3-2020, đưa các chỉ số chứng khoán lên cao nhất lịch sử, nhưng tháng...

TIN CHÍNH

ĐỌC NHIỀU NHẤT