Định hướng tài chính xanh trong cấu trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế: Bước đệm cho thị trường tín chỉ carbon
Định hướng tài chính xanh trong cấu trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế: Bước đệm cho thị trường tín chỉ carbon
Việc định vị tài chính xanh là trụ cột trong cấu trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế TPHCM, được xem là lời giải cho bài toán khơi thông dòng vốn và phát triển thị trường hiệu quả.
Việc xây dựng một cơ chế thu hút dòng vốn xanh, nguồn đầu tư có trách nhiệm và sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế không chỉ là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững mà còn là nền tảng cốt lõi để nâng cao tính minh bạch, khả năng định giá và thanh khoản của tín chỉ carbon. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn sơ khai, đối mặt nhiều thách thức lớn về cơ chế vận hành cũng như khả năng kết nối quốc tế. Trước bối cảnh đó, việc định vị tài chính xanh là trụ cột trong cấu trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế TPHCM, được xem là lời giải cho bài toán khơi thông dòng vốn và phát triển thị trường hiệu quả.
Tài chính xanh là trụ cột nâng cao uy tín của TPHCM
Sáng ngày 16/01/2026, Hội thảo "Thúc đẩy tài chính xanh và Sàn giao dịch tín chỉ Carbon trong Trung tâm Tài chính Quốc tế" đã được tổ chức dưới sự phối hợp thực hiện của Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM cùng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM (HIDS) - cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM.
Hội thảo "Thúc đẩy tài chính xanh và Sàn giao dịch tín chỉ Carbon trong Trung tâm Tài chính Quốc tế" được tổ chức sáng ngày 16/01/2026.
|
Mở đầu hội thảo, ông Trần Thanh Bình - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM (HIDS), đại diện cho cơ quan được giao nhiệm vụ điều hành Đề án xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM - nhấn mạnh đối với Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng, cam kết mạnh mẽ của Chính phủ về việc đưa phát thải ròng về bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 đặt ra áp lực lớn, buộc nền kinh tế phải tái cấu trúc nền sản xuất và khơi thông mạnh mẽ dòng vốn tài chính xanh.
Trong bức tranh tổng thể đó, vai trò của TPHCM - đầu tàu kinh tế cả nước - đang được Trung ương giao trọng trách xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế có khả năng kết nối khu vực và toàn cầu. Ông Bình khẳng định trong cấu trúc của trung tâm này, tài chính xanh và các công cụ tài chính khí hậu phải được xem là trụ cột chiến lược then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh, uy tín và tính bền vững của hệ thống tài chính Thành phố. Việc hình thành và vận hành hiệu quả thị trường carbon, bao gồm sàn giao dịch tín chỉ carbon, chính là mảnh ghép không thể thiếu để hoàn thiện hệ sinh thái này.
Tuy nhiên, ông Bình chỉ ra Thành phố đang đối mặt 3 nhóm thách thức và điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ. Khó khăn đầu tiên và lớn nhất nằm ở khung pháp lý cho tài chính xanh và thị trường carbon hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, dẫn đến sự thiếu tính đồng bộ giữa các lĩnh vực môi trường, tài chính, ngân hàng và đầu tư. Hệ quả là các doanh nghiệp và tổ chức tài chính vẫn lúng túng, gặp nhiều trở ngại trong việc xác định thế nào là tiêu chí xanh, các chuẩn mực phân loại dự án cũng như chưa có cơ chế rõ ràng về ghi nhận, giao dịch và thanh toán tín chỉ carbon.
Thách thức thứ hai liên quan đến năng lực tham gia thị trường của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thực tế cho thấy chi phí cho các hoạt động đo đạc, báo cáo và thẩm tra phát thải (MRV) còn quá cao so với khả năng của doanh nghiệp, trong khi thị trường lại thiếu hụt đội ngũ tư vấn và thẩm định độc lập, cũng như thiếu các thông tin minh bạch về cơ chế giá và chuẩn mực tín chỉ carbon quốc tế.
Vấn đề thứ ba nằm ở phía các định chế tài chính, khi việc phát triển các sản phẩm tài chính xanh còn gặp nhiều rủi ro về kỳ hạn vốn và lợi nhuận. Các ngân hàng và quỹ đầu tư hiện thiếu các cơ chế chia sẻ rủi ro và các công cụ bảo lãnh hỗ trợ cần thiết từ phía Nhà nước, dẫn đến việc kết nối giữa thị trường tài chính truyền thống với thị trường carbon vẫn còn manh mún, chưa hình thành được một hệ sinh thái tài chính khí hậu hoàn chỉnh. Những khó khăn này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể với sự phối hợp chặt chẽ của "ba nhà": Nhà nước, Doanh nghiệp và các Tổ chức tài chính quốc tế.
Cộng đồng Tài chính Xanh - giải pháp khơi thông dòng vốn thực
Ông Võ Hoàng Hải - Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank nhận định "xanh" và "phát triển bền vững" là trụ cột quan trọng trong cấu trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC). Từ thực tiễn nhiều năm triển khai các hoạt động tài chính khí hậu và hỗ trợ các nhóm doanh nghiệp yếu thế, ông Hải kiến nghị sáng kiến mang tên "Cộng đồng Tài chính Xanh". Trong khi các khung pháp lý và chuẩn mực về tài chính xanh trong nước vẫn còn những khoảng trống nhất định, thì các tiêu chuẩn quốc tế (như ICM, ICP) lại rất rõ ràng. Do đó, mục tiêu của sáng kiến này là tạo ra một nền tảng kết nối không chỉ về vốn mà còn là nơi hội tụ tri thức và kinh nghiệm quốc tế.
Ông Hải nhấn mạnh việc đưa "Cộng đồng Tài chính Xanh" vào hoạt động ngay trong lòng Trung tâm Tài chính Quốc tế sẽ giúp tận dụng tối đa các cơ chế pháp lý linh hoạt và môi trường "thử nghiệm có kiểm soát" (Sandbox). Thay vì phải chờ đợi sự hoàn thiện của các thông tư, nghị định vốn mất nhiều thời gian, cộng đồng này có thể đi trước đón đầu, nội địa hóa các thông lệ quốc tế và áp dụng thí điểm ngay tại VIFC để phục vụ nền kinh tế thực nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Ông Hải phác họa hệ sinh thái đa dạng và hoàn chỉnh cho cộng đồng này. Ở vị trí trung tâm là các ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian tài chính. Đồng hành cùng họ là nhóm tư vấn kỹ thuật và chứng nhận uy tín, bao gồm đại diện của các quỹ đầu tư bền vững như ResponsAbility với hơn 10 năm kinh nghiệm tại Việt Nam, đơn vị tư vấn dán nhãn xanh GCI từ Hàn Quốc, và tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập FiinRatings.
Về nguồn vốn, liên minh có sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế như IFC (thành viên Ngân hàng Thế giới). Mảnh ghép cuối cùng và quan trọng nhất chính là các hiệp hội ngành hàng chủ lực của Việt Nam như lúa gạo, cà phê, thủy sản, cao su cùng cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Sự kết hợp này tạo ra một "Hub" tập hợp nguồn lực, nơi các thành viên có thể khai thác thế mạnh của nhau thay vì hoạt động riêng lẻ, từ đó tạo ra tiếng nói chung có trọng lượng để thu hút nguồn vốn quốc tế.
Ông Hải xác định vai trò của Cộng đồng Tài chính Xanh là tham mưu, tư vấn cho cơ quan điều hành VIFC trong việc xây dựng khung pháp lý và chuẩn hóa các quy trình phát hành trái phiếu xanh hay dán nhãn xanh. Cộng đồng này cũng sẽ đóng vai trò xúc tiến hợp tác, nâng cao nhận thức thông qua đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn.
Tuy nhiên, các giải pháp sản phẩm cụ thể, mang tính khả thi cao có thể triển khai ngay lập tức, trong đó nổi bật nhất là mô hình "Tài trợ chuỗi cung ứng xanh". Điểm nghẽn lớn của nền kinh tế là dù Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng các doanh nghiệp SME lại rất khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản đảm bảo. Để giải quyết vấn đề này, ông Hải đề xuất xây dựng một nền tảng công nghệ (Platform) kết nối toàn bộ hệ sinh thái từ nhà cung cấp, nhà sản xuất đến người mua quốc tế. Khi dòng tiền và các khoản phải thu, phải trả được quản lý minh bạch trên nền tảng này (có thể ứng dụng Blockchain), ngân hàng hoàn toàn có thể cấp vốn dựa trên dòng tiền thực tế mà không cần tài sản đảm bảo.
Hơn thế nữa, yếu tố "Xanh" được lồng ghép vào mô hình này thông qua việc tích hợp các tiêu chuẩn ESG để đo lường và chấm điểm doanh nghiệp. Ông Hải lấy ví dụ về việc sử dụng công nghệ AI để tính điểm ESG hoặc truy xuất nguồn gốc, dấu chân carbon. Những doanh nghiệp trong chuỗi đáp ứng tốt các chuẩn mực xanh sẽ được hưởng hạn mức tín dụng cao hơn và lãi suất ưu đãi hơn. Đây chính là động lực kinh tế thiết thực khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh.
Sự minh bạch về dữ liệu và dòng tiền trong mô hình này sẽ trở thành nam châm thu hút mạnh mẽ các nguồn vốn từ các định chế tài chính đa phương, giúp khơi thông dòng chảy tài chính vào các lĩnh vực mũi nhọn như nông nghiệp thông minh, tài chính khí hậu và xuất nhập khẩu, từ đó hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.
Việt Nam là "mỏ vàng" về tín chỉ carbon
Ông Nguyễn Quốc Dũng - Phó Tổng Giám đốc CTCP Sàn giao dịch Tín chỉ Carbon ASEAN (CCTPA) nhận định Việt Nam đang được các tổ chức quốc tế ví như "mỏ vàng" về tín chỉ carbon, nằm trong Top 5 đến Top 10 thế giới. Thực tế cho thấy các nhà đầu tư từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đang quan sát rất kỹ các động thái pháp lý tại Việt Nam. Ông dự báo nguồn cung tín chỉ carbon trong nước sẽ tăng trưởng mạnh và bùng nổ vào khoảng năm 2030, do chu kỳ phát triển một dự án thường mất từ 24-36 tháng. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay khiến dòng vốn ngoại còn e ngại giải ngân chính là sự thiếu rõ ràng về đầu ra và thanh khoản. Các nhà đầu tư luôn đặt câu hỏi sau khi tạo ra tín chỉ thì sẽ bán ở đâu và cơ chế giao dịch như thế nào.
Để giải quyết bài toán này, ông Dũng phân định rõ hai loại hình thị trường là thị trường bắt buộc (ETS) dựa trên hạn ngạch phát thải do Chính phủ quy định và thị trường tự nguyện (VCM) nơi các tổ chức tự nguyện giao dịch theo các tiêu chuẩn quốc tế như Verra hay Gold Standard.
Sàn giao dịch CCTPA được định vị tập trung vào thị trường tự nguyện với quy mô dự kiến tăng trưởng từ 2.2 tỷ USD hiện nay lên khoảng 25 tỷ USD vào năm 2030. Vai trò của sàn là nơi kết nối cung cầu và là hạ tầng để minh bạch hóa dữ liệu, khắc phục tình trạng các dự án của Việt Nam thường bị đối tác quốc tế ép giá hoặc cắt giảm sản lượng đến 70-80% do thiếu dữ liệu kiểm chứng đáng tin cậy. Thông qua cơ chế đấu giá, sàn sẽ giúp chuẩn hóa rủi ro và tìm ra mức giá công bằng nhất cho từng loại tín chỉ, đặc biệt là các tín chỉ chất lượng cao đáp ứng nhiều mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.
- 16:21 16/01/2026
