Bạn biết gì về những cú sốc giá dầu?

13/03/2026 20:30

13-03-2026 20:30:00+07:00

Nhìn lại lịch sử, các cuộc xung đột quân sự đã gây ra những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, có cuộc chiến khiến giá dầu leo thang kéo dài nhiều năm, nhưng cũng có những xung đột chỉ khiến giá dầu tăng vọt trong ngắn hạn rồi nhanh chóng hạ nhiệt.

Cuộc chiến tranh nào trong lịch sử là nguyên nhân tạo nên cú sốc dầu mỏ đã góp phần khiến kinh tế phương Tây rơi vào tình trạng đình lạm (“stagflation”: lạm phát cao nhưng tăng trưởng thấp) trong thập niên 1970?

Chiến tranh Yom Kippur giữa Israel và khối quốc gia Ả Rập do Ai Cập, Syria dẫn đầu
Chiến tranh Vùng Vịnh giữa Iraq và Kuwait
Chiến tranh 6 ngày giữa Israel và liên minh các quốc gia láng giềng Ả Rập

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ bắt đầu từ tháng 10/1973 khi các nước thuộc Tổ chức các quốc gia Ả Rập xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) tuyên bố ban hành lệnh cấm vận, hay nói cách khác là quyết định ngừng xuất khẩu dầu mỏ sang các nước ủng hộ Israel trong cuộc chiến tranh Yom Kippur, cụ thể ở đây là Mỹ.
Trước khi lệnh cấm chấm dứt vào tháng 3/1974, giá dầu thế giới đã tăng từ 3 USD/thùng lên đến gần 12 USD/thùng.
Động thái ngừng xuất khẩu dầu mỏ của các quốc gia Ả Rập đã gây ra một cú sốc giá dầu, gây nhiều hậu quả xấu tức thì và dai dẳng đối với nền kinh tế toàn cầu. Sự việc này được ví như cú sốc giá dầu đầu tiên trong lịch sử, theo sau đó lại là một cú sốc dầu mỏ lần thứ hai diễn ra vào năm 1979.

Trong các sự kiện xung đột tại khu vực Trung Đông sau đây, sự kiện nào khiến giá dầu tăng mạnh do lo ngại gián đoạn nguồn cung, nhưng lại nhanh chóng hạ nhiệt?

Cách mạng Hồi giáo tại Iran năm 1979
Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990-1991 giữa Iraq và Kuwait
Sự kiện Mùa Xuân Ả Rập từ năm 2010-2012

Khi Iraq bắt đầu tấn công Kuwait vào tháng 8/1990, thị trường lo ngại nguồn cung dầu từ khu vực Vùng Vịnh sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng. Theo đó, giá dầu đã tăng gần gấp đôi chỉ trong vài tháng.
Tuy nhiên, khi liên quân do Mỹ dẫn đầu bắt đầu các chiến dịch mang tên Lá chắn Sa mạc và Bão táp Sa mạc nhằm ngăn chặn Iraq tấn công Ả Rập Xê Út, thị trường dần nhận ra rằng nguồn cung dầu sẽ không bị gián đoạn lâu dài. Đồng thời, Mỹ và các quốc gia thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhanh chóng giải phóng một phần Kho dự trữ dầu chiến lược ngay khi chiến tranh nổ ra. Nhờ đó, giá dầu nhanh chóng giảm mạnh trở lại.

Cuộc chiến nào trong thế kỷ 21 đã tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng và hàng hóa toàn cầu, khiến giá dầu vượt 130 USD/thùng trong giai đoạn đầu xung đột?

Chiến tranh Mỹ - Iraq vào năm 2003
Nội chiến Syria bắt đầu từ năm 2011
Xung đột Nga - Ukraine trong năm 2022

Khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự nhắm vào Ukraine kể từ tháng 2/2022, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức phản ứng mạnh do Nga là một trong những nước xuất khẩu dầu và khí đốt lớn nhất thế giới. Lo ngại về gián đoạn nguồn cung cùng với các lệnh trừng phạt từ phương Tây đã khiến giá dầu Brent tăng vượt ngưỡng 130 USD/thùng trong những tuần đầu xảy ra xung đột quân sự.
Cú sốc năng lượng đầu năm 2022 đã kéo theo một loạt hệ quả kinh tế, nổi bật nhất là góp phần tạo sức ép gia tăng lên lạm phát toàn cầu, khiến các ngân hàng trung ương buộc phải thắt chặt mạnh chính sách tiền tệ do vỡ mộng “lạm phát chỉ là tạm thời” - một quan điểm khá phổ biến trong suốt thời kỳ đại dịch COVID năm 2021.

Trạng Chứng

FILI

- 19:28 13/03/2026