Thị trường phân bón toàn cầu căng thẳng, nông dân thấp thỏm

07/03/2026 08:21

07-03-2026 08:21:17+07:00

Nông dân trên khắp thế giới đang bước vào mùa gieo trồng mùa xuân với tâm trạng đầy lo lắng khi giá phân bón và nhiên liệu tăng vọt do nguồn cung gián đoạn khi chiến sự leo thang tại Trung Đông.

Nông dân chất bao phân bón vào máy gieo hạt trên cánh đồng lúa mì ở Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Eo biển Hormuz tắc nghẽn, giá phân bón toàn cầu tăng vọt

Eo biển Hormuz ở Vùng Vịnh Ba Tư từ lâu được xem là một trong những “yết hầu” của thương mại năng lượng và phân bón thế giới. Khoảng 1/3 lượng phân bón và gần 20% nhiên liệu xuất khẩu của thế giới đi qua eo biển Hormuz. Khi cuộc xung đột ở Trung Đông khiến tuyến vận chuyển này bị gián đoạn, tác động ngay lập tức lan rộng tới các quốc gia phụ thuộc vào nguồn phân bón nhập khẩu.

Từ Srinagar ở Kashmir (Ấn Độ) cho đến Saskatchewan của Canada, nông dân đều phụ thuộc vào nguồn phân bón và dầu diesel vận chuyển qua khu vực này. Khi mùa xuân, thời điểm quan trọng nhất của năm đối với việc gieo trồng đang tới gần, nhiều nông dân đang phải vội vã tìm nguồn cung thay thế.

Cedric Benoist, nông dân trồng lúa mì và lúa mạch ở phía nam Paris cho biết giá phân bón toàn cầu đã tăng thêm hàng chục euro mỗi tấn chỉ trong thời gian ngắn.

“Đúng vào mùa xuống giống mà lại xảy ra chuyện này thì thật là rối ren. Tình hình này kéo dài thì nông dân không chịu nổi”, ông nói.

Trước khi xung đột xảy ra, nhiều nông dân đã dự đoán vụ mùa năm nay sẽ không mấy khả quan do nguồn cung ngũ cốc toàn cầu dư thừa khiến giá nông sản xuống thấp. Nay chi phí sản xuất lại tăng mạnh, khiến triển vọng tài chính của họ càng trở nên u ám.

Jeff Harrison, nông dân ở Quinte West thuộc tỉnh Ontario (Canada) cho biết nhiều nông dân ở khu vực của ông vẫn chưa kịp mua phân bón cho vụ xuân.

“Chúng tôi thực sự đang ở trong tình thế rất tồi tệ”, ông than vãn

Tại Mỹ, quốc gia dù có ngành sản xuất phân bón lớn nhưng vẫn phải nhập khẩu đáng kể, giá phân bón đã tăng mạnh ngay khi chiến sự bùng phát. Tại trung tâm nhập khẩu New Orleans, giá phân bón đã tăng từ khoảng 516 đô la lên tới 683 đô la Mỹ/tấn chỉ trong chưa đầy một tuần.

Các nhà phân tích cảnh báo, giá phân bón có thể tiếp tục leo thang nếu tình trạng phong tỏa tại eo biển Hormuz kéo dài và các chuyến hàng không kịp đến trước mùa gieo trồng.

Theo Seth Meyer, cựu kinh tế trưởng của Bộ Nông nghiệp Mỹ, cú sốc giá phân bón có thể buộc nông dân phải thay đổi chiến lược canh tác. Phân bón là yếu tố thiết yếu để đạt năng suất cao, nhưng mỗi loại cây trồng lại có nhu cầu khác nhau.

Trong trường hợp giá tiếp tục tăng, nhiều nông dân có thể giảm diện tích trồng bắp, loại cây cần lượng phân đạm rất lớn, hoặc cắt giảm đáng kể lượng phân bón sử dụng trên đồng ruộng.

Nguy cơ giá tiếp tục leo thang nếu xung đột kéo dài

Không chỉ việc vận chuyển bị đình trệ, nguồn cung phân bón toàn cầu còn bị ảnh hưởng do việc cắt giảm sản xuất ở khu vực Trung Đông. Qatar Energy, tập đoàn năng lượng nhà nước Qatara đã buộc phải dừng hoạt động tại nhà máy sản xuất phân urê đơn lẻ lớn nhất thế giới. Quyết định này được đưa ra khi nguồn khí tự nhiên đầu vào bị gián đoạn do các cuộc tấn công máy bay không người lái của Iran vào cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar Energy.

Ngoài ra, sản lượng lưu huỳnh, nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân lân, cũng giảm tại nhiều quốc gia trong khu vực. Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa gián đoạn vận tải và sụt giảm sản xuất đang khiến thị trường phân bón mất đi một phần đáng kể nguồn cung.

Ấn Độ là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nước này nhập hơn 40% lượng urê và phân lân từ Trung Đông. Không chỉ nhập khẩu bị đe dọa, sản xuất trong nước cũng gặp khó khi nguồn khí LNG từ Qatar giảm mạnh.

Theo một quan chức trong ngành tại New Delhi, ba nhà máy trong nước đã phải cắt giảm sản lượng urê do thiếu khí đầu vào. Hệ quả là nguồn cung urê và phân DAP (diammonium phosphate) tại thị trường nội địa được dự báo trở nên khan hiếm trong ngắn hạn.

Trên thực tế, thị trường phân bón thế giới đã căng thẳng từ trước khi xung đột Trung Đông nổ ra. Trung Quốc – một trong những nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới – đã hạn chế xuất khẩu trong năm nay nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước. Trong khi đó, nhiều nhà máy ở châu Âu cũng phải giảm sản lượng do mất nguồn khí đốt giá rẻ từ Nga.

Giá phân urê vì vậy đã tăng khoảng 80 đô la mỗi tấn so với mức khoảng 470 đô la/tấn trước khi xung đột Trung Đông bắt đầu.

Các chuyên gia cũng cảnh báo Trung Quốc có thể tiếp tục siết xuất khẩu phân bón trong thời gian tới để bảo vệ thị trường nội địa.

Tác động của cuộc khủng hoảng cũng lan tới các quốc gia phụ thuộc vào nguyên liệu phân bón nhập khẩu. Trung Quốc hiện nhập hơn một nửa lượng lưu huỳnh từ Trung Đông, trong khi Indonesia phụ thuộc gần 70% nguồn cung lưu huỳnh từ khu vực này.

Một nhà giao dịch lưu huỳnh tại Trung Quốc cho biết, nguồn hàng giao ngay trên thị trường gần như đã cạn kiệt. “Hiện giờ rất khó tìm được hàng sẵn có. Gần như không còn hàng ở bất kỳ đâu”, người này nói.

Úc cũng nằm trong nhóm quốc gia phụ thuộc lớn vào phân bón nhập khẩu để duy trì sản xuất nông nghiệp.

Theo Corne Louw, nhà kinh tế nông nghiệp của tổ chức GrainSA, đại diện cho nông dân Nam Phi, phân bón có thể chiếm tới một nửa tổng chi phí sản xuất của nông dân. Vì vậy, bất kỳ đợt tăng giá nào trong bối cảnh hiện tại cũng sẽ khiến họ càng thêm khó khăn.

Các nhà phân tích cảnh báo thị trường phân bón có thể vẫn chưa phản ánh đầy đủ rủi ro trong trường hợp xung đột Trung Quốc kéo dài.

Theo ước tính của Morningstar, giá phân urê có thể tăng gấp đôi, còn giá phân lân có thể tăng thêm khoảng 50% nếu cú sốc nguồn cung tiếp diễn.

“Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài hơn vài tuần, sẽ không bất ngờ nếu giá phân bón quay trở lại mức đỉnh từng thấy vào năm 2022 khi xung đột Nga–Ukraine bùng nổ”, nhà phân tích của Morningstar Seth Goldstein nhận định.

Chánh Tài (Theo Reuters)

TBKTSG

- 20:00 06/03/2026