Một người vẫn có thể vận hành cả doanh nghiệp nhờ AI
Một người vẫn có thể vận hành cả doanh nghiệp nhờ AI
Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội hình thành hàng triệu “doanh nghiệp một người”, nhưng muốn làm được phải thay đổi mạnh cách quản lý, thuế và thủ tục kinh doanh.
Mô hình “doanh nghiệp một người” đang nổi lên cùng làn sóng AI và kinh tế số toàn cầu. Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN), đây là mô hình mà một cá nhân có thể tự vận hành gần như toàn bộ doanh nghiệp nhờ nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.
Khác với freelancer chỉ bán kỹ năng theo từng dự án, “doanh nghiệp một người” hướng tới xây dựng sản phẩm, thương hiệu và hệ sinh thái kinh doanh riêng. Cũng khác hộ kinh doanh truyền thống vốn phụ thuộc địa bàn và quản lý thủ công, mô hình này hoạt động chủ yếu trên môi trường số và có thể tiếp cận khách hàng toàn cầu.
Ông Nghiệm cho rằng AI đang làm giảm mạnh chi phí khởi nghiệp. Những việc trước đây cần cả đội ngũ giờ có thể được tự động hóa, giúp một cá nhân vẫn đủ khả năng vận hành doanh nghiệp.
Theo đại diện Bộ KH&CN, Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy xu hướng này như dân số trẻ, tỷ lệ dùng internet cao, thương mại điện tử phát triển mạnh và cộng đồng bán hàng online, sáng tạo nội dung, freelancer ngày càng đông.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay lại nằm ở thể chế.
Ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN) - Ảnh: VGP/Thu Giang
|
Ông Nghiệm cho rằng khung pháp lý hiện vẫn được thiết kế cho mô hình doanh nghiệp truyền thống với nhiều lao động và nhiều thủ tục giấy tờ, trong khi “doanh nghiệp một người” cần quy trình cực đơn giản, chi phí thấp và quản trị hoàn toàn bằng công nghệ.
Theo ông, nhiều cá nhân hiện rơi vào cảnh “mắc kẹt giữa hai dòng”. Nếu chọn hộ kinh doanh thì thiếu tư cách pháp nhân và khó mở rộng, còn nếu lập công ty lại phải gánh các thủ tục kế toán, thuế và báo cáo vượt quá nhu cầu thực tế.
Ngoài ra, tâm lý e ngại thuế và kế toán cũng khiến nhiều người chọn hoạt động phi chính thức thay vì bước vào khu vực kinh tế số chính thức. Một số quy định mới về BHXH bắt buộc với hộ kinh doanh cũng làm nhiều người lo chi phí cố định tăng cao trong giai đoạn khởi nghiệp.
Theo ông Nghiệm, nhiều nước đã đi trước trong việc phát triển mô hình này. Singapore cho phép thành lập doanh nghiệp chỉ trong vài phút nhờ định danh số Singpass. Estonia cho phép mở công ty hoàn toàn trực tuyến. Ấn Độ cũng đã có mô hình One Person Company để trao tư cách pháp nhân độc lập cho cá nhân kinh doanh.
Từ kinh nghiệm quốc tế, đại diện Bộ KH&CN cho rằng Việt Nam cần thay đổi mạnh cách quản lý nếu muốn có hàng triệu doanh nhân số trong tương lai.
Một trong những đề xuất lớn là số hóa toàn bộ vòng đời doanh nghiệp, từ đăng ký kinh doanh, định danh, mở tài khoản ngân hàng đến khai thuế, phát hành hóa đơn và ký hợp đồng điện tử trên cùng một nền tảng.
Ông cũng đề xuất thiết kế lại chính sách thuế và kế toán theo hướng đơn giản hơn, tiến tới tự động hóa kê khai dựa trên dữ liệu giao dịch. Theo hướng này, AI có thể hỗ trợ cả kế toán và quản trị cho doanh nghiệp siêu nhỏ.
Ngoài hạ tầng số, các chính sách giảm rủi ro cũng được xem là yếu tố quan trọng để người trẻ dám khởi nghiệp. Đại diện Bộ KH&CN cho rằng Việt Nam có thể tham khảo các mô hình hỗ trợ doanh nghiệp thất bại quay lại thị trường như Hàn Quốc hoặc các chính sách an sinh linh hoạt hơn cho người khởi nghiệp.
Ông Phạm Đức Nghiệm nhận định Việt Nam hiện đã có sẵn hàng triệu người hoạt động gần với mô hình “doanh nghiệp một người” như bán hàng online, freelancer, lập trình viên hay nhà sáng tạo nội dung. Điều họ còn thiếu chủ yếu là hành lang pháp lý phù hợp và hạ tầng số đủ mạnh để phát triển chính thức.
Ông cho rằng nếu “Khoán 10” từng giúp giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp thì chính sách dành cho “doanh nghiệp một người” có thể trở thành “Khoán 10 mới” của nền kinh tế số, giúp giải phóng sức sáng tạo của hàng chục triệu người Việt Nam.
- 20:00 24/05/2026
