Trung Quốc lại tạo ra một "khoảnh khắc DeepSeek" mới trong cuộc đua AI
Trung Quốc lại tạo ra một "khoảnh khắc DeepSeek" mới trong cuộc đua AI
Lợi thế của Mỹ trước Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đang ở mức thấp nhất trong hơn một năm qua.
Khi DeepSeek tung ra mô hình R1 vào tháng 1/2025, công ty này đã tạo ra cú sốc lớn trên thị trường toàn cầu. Chỉ trong một ngày, hơn 1.000 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay khỏi thị trường chứng khoán Mỹ. Cổ phiếu Nvidia có lúc mất 17% giá trị, trong khi Nasdaq giảm 3.1%.
Điều khiến giới đầu tư lo ngại không chỉ là AI của Trung Quốc đã trở nên rất mạnh, mà còn bởi các mô hình này được cung cấp miễn phí.
Tuy nhiên, cú sốc DeepSeek rồi cũng qua đi. Kể từ đó, định giá của các thị trường trên thế giới ngày càng phụ thuộc vào niềm tin rằng AI sẽ vừa mang tính cách mạng vừa tạo ra lợi nhuận khổng lồ.
Giờ đây, các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc lại đang khiến đối thủ Mỹ bất an thêm một lần nữa.
Ngày 13/06, công ty Zhipu AI (hay còn gọi là Z.ai) có trụ sở tại Bắc Kinh công bố mô hình mới mang tên GLM 5.2 với tuyên bố đây là "một bước tiến gần hơn tới trí tuệ nhân tạo tiên tiến cho mọi người".
Đây được đánh giá là mô hình AI do Trung Quốc phát triển mạnh nhất từ trước đến nay. Chi phí sử dụng thấp hơn chưa tới 1/10 so với Fable 5 - mô hình mới nhất của Anthropic. Giống như nhiều mô hình AI Trung Quốc khác, Zhipu cũng công khai toàn bộ trọng số của mô hình, cho phép người dùng tải về và vận hành độc lập.
AI Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách
Trong những tuần gần đây, nhiều doanh nghiệp Mỹ phải đối mặt với chi phí AI tăng mạnh, thậm chí lên tới hàng ngàn USD cho mỗi nhân viên. Một số công ty bắt đầu áp hạn mức sử dụng token - đơn vị đo lượng văn bản mà AI xử lý.
Đúng lúc đó, ngày 12/06, chính quyền Tổng thống Donald Trump bất ngờ cấm người không phải công dân Mỹ sử dụng Fable 5. Anthropic sau đó đã ngừng cung cấp dịch vụ cho toàn bộ người dùng.
Lần đầu tiên, quyền tiếp cận các mô hình AI hàng đầu phụ thuộc trực tiếp vào quyết định của Chính phủ Mỹ. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm kiếm các lựa chọn thay thế.
GLM 5.2 nổi lên như một ứng viên đáng chú ý nhờ ba yếu tố: Năng lực, chi phí và khả năng tiếp cận.
Theo công ty nghiên cứu Artificial Analysis, GLM 5.2 hiện là mô hình mã nguồn mở thông minh nhất thế giới.
Trong bảng xếp hạng tổng thể, mô hình này đứng thứ 4, chỉ xếp sau ChatGPT 5.5 của OpenAI và vượt qua cả Gemini của Google.
Sự xuất hiện của GLM 5.2 khiến nhiều chuyên gia bất ngờ. Đầu năm nay, không ít nhà phát triển Trung Quốc còn cho rằng phải tới năm 2030 các mô hình trong nước mới có thể bắt kịp AI Mỹ.
Sau khi GLM 5.2 ra mắt, Elon Musk viết trên mạng xã hội X rằng ông tin Trung Quốc sẽ đạt trình độ tương đương các mô hình AI tiên tiến nhất hiện nay vào đầu năm sau.
"Tôi nghĩ sẽ không mất lâu như vậy đâu", đồng sáng lập Zhipu Tang Jie đáp trả.
Khoảng cách thực sự vẫn còn
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khoảng cách giữa AI Mỹ và Trung Quốc có thể lớn hơn những gì các bảng xếp hạng công khai thể hiện.
Artificial Analysis đánh giá GLM 5.2 dựa trên hàng chục bài kiểm tra chuẩn (benchmark) công khai.
Theo các phép đo này, Fable 5 của Anthropic vẫn thông minh hơn khoảng 17%.
Một yếu tố quan trọng khác là thời gian. Mô hình phương Tây có năng lực tương đương GLM 5.2 đã xuất hiện từ khoảng tháng 2 năm nay, tức sớm hơn khoảng 4 tháng.
Nhưng trên thực tế, lợi thế của Mỹ có thể còn lớn hơn. Havard Tveit Ihle thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy cho biết các mô hình mã nguồn mở, đặc biệt là AI Trung Quốc, thường đạt kết quả tốt hơn trên các bài kiểm tra công khai so với các bài kiểm tra bí mật.
Nguyên nhân là vì câu hỏi của các benchmark công khai đều được công bố rộng rãi. Trong nghiên cứu trước đây, ông nhận thấy AI Trung Quốc chỉ chậm Mỹ khoảng 4-6 tháng trên các bài kiểm tra công khai.
Nhưng khi sử dụng các bài kiểm tra riêng không công bố dữ liệu, khoảng cách tăng lên 8-10 tháng. Theo ông, các công ty AI Trung Quốc dường như đang vô tình "luyện thi" cho các benchmark nổi tiếng.
Kết quả trên các bài kiểm tra riêng đối với GLM 5.2 cho thấy mô hình này vẫn chậm khoảng 7 tháng trong các bài toán suy luận phức tạp và gần một năm trong các bài đánh giá khả năng suy luận thông thường.
Dù vậy, khoảng cách này dường như không còn mở rộng thêm như nhiều người từng dự đoán.
Rẻ hơn chưa chắc đã tiết kiệm hơn
Một trong những lý do khiến DeepSeek gây chấn động là mức giá cực thấp.
DeepSeek chỉ thu 0.87 USD cho mỗi triệu token đầu ra với mô hình V4, trong khi Anthropic thu tới 50 USD cho cùng khối lượng với Fable 5.
Sự chênh lệch này đang ngày càng thu hút doanh nghiệp Mỹ. Theo công ty thanh toán Ramp, lượng doanh nghiệp Mỹ trả tiền để sử dụng DeepSeek đã tăng mạnh trong tháng 6.
Microsoft thậm chí được cho là đang cân nhắc sử dụng mô hình của DeepSeek cho chatbot Copilot. Tuy nhiên, giả định rằng AI Trung Quốc luôn rẻ hơn có thể không hoàn toàn chính xác.
Dù chi phí trên mỗi token thấp, các mô hình Trung Quốc thường phải sử dụng nhiều token hơn đáng kể để hoàn thành cùng một nhiệm vụ.
Một nghiên cứu của Đại học Georgia Tech cho thấy DeepSeek cần lượng token nhiều gấp 23 lần so với mô hình tương đương của OpenAI để đạt kết quả tương tự.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là giá mỗi token, mà là tổng chi phí để hoàn thành công việc. Khi tính theo cách này, GLM 5.2 thậm chí còn đắt hơn một số mô hình của OpenAI và Anthropic trong các bài kiểm tra về phát triển phần mềm.
Lợi thế lớn nhất: Không bị Washington kiểm soát
Ngoài năng lực và chi phí, một yếu tố ngày càng được người dùng quan tâm là tính ổn định và khả năng tiếp cận lâu dài. Ngay sau khi chính quyền Trump hạn chế Fable 5, Zhipu đã nhấn mạnh triết lý "cởi mở triệt để".
Đồng sáng lập Tang Jie công khai chỉ trích các "hàng rào bên ngoài", ám chỉ những biện pháp kiểm soát từ Chính phủ Mỹ và Anthropic.
Phần lớn mô hình AI Trung Quốc hiện được phát hành theo dạng mã nguồn mở.
Điều đó đồng nghĩa người dùng có thể tải về, cài đặt trên máy chủ riêng và tiếp tục sử dụng ngay cả khi công ty phát triển hoặc chính phủ thay đổi chính sách.
Ngược lại, người dùng các mô hình AI Mỹ ngày càng đối mặt với nguy cơ bị giới hạn quyền truy cập bởi các quyết định chính trị.
Tất nhiên, AI Trung Quốc cũng có những điểm yếu riêng.
Các công ty trong nước vẫn thiếu chip AI tiên tiến do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ. Điều này khiến nhiều hệ thống thường xuyên gặp tình trạng quá tải hoặc gián đoạn dịch vụ.
Dẫu vậy, khi cuộc đua AI toàn cầu ngày càng nóng lên, yếu tố chính trị đang trở thành biến số quan trọng không kém công nghệ.
Việc Mỹ bắt đầu hạn chế quyền tiếp cận các mô hình AI tiên tiến vô tình tạo ra cơ hội mới cho các đối thủ Trung Quốc.
Tuy nhiên, việc Bắc Kinh vẫn chưa áp đặt các biện pháp kiểm soát tương tự cũng phản ánh một thực tế khác: Trung Quốc có thể đang tiến rất nhanh, nhưng các mô hình AI của nước này vẫn chưa đủ mạnh để khiến chính quyền phải lo ngại như những gì Washington đang làm với các công ty AI hàng đầu của Mỹ.
- 15:03 24/06/2026
