Giải điểm nghẽn giúp xuất khẩu nông sản vươn tới 100 tỷ USD

11/08/2026 07:43

11-08-2026 07:43:24+07:00

Ngành thủy sản đang nỗ lực bứt tốc để hiện thực hóa tham vọng xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 100 tỷ USD vào năm 2030. Nhằm tạo đà cho nửa cuối năm 2026, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã chỉ rõ những điểm nghẽn cần tháo gỡ cấp bách từ chuỗi cung ứng, logistics đến rào cản thị trường.

Thủy sản không chỉ là ngành kinh tế mũi nhọn mà còn gắn liền chặt chẽ với sinh kế của nông - ngư dân và vấn đề an ninh biển đảo. Dù đối mặt với tình hình thế giới nhiều biến động, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận điểm sáng khi ước đạt 6.7 tỷ USD, tăng 10.5% so với cùng kỳ. Kết quả tích cực này là minh chứng rõ nét cho sức sống và năng lực cạnh tranh vươn tầm của các doanh nghiệp nội địa.

Nếu các khó khăn lớn được tháo gỡ kịp thời trong 6 tháng cuối năm thì ngành có thể giữ nhịp tăng trưởng 10-11%, đưa kim ngạch cả năm đạt khoảng 12.3-12.5 tỷ USD

Gỡ vướng từ vùng nuôi đến khâu hậu cần

Để hiện thực hóa mục tiêu 12.5 tỷ USD, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng vướng mắc đầu tiên nằm ở nguồn nguyên liệu. Bài toán khó trong lĩnh vực nuôi trồng hiện nay là chi phí sản xuất vẫn neo cao do chưa kiểm soát triệt để chất lượng con giống, dịch bệnh và vật tư đầu vào. Ở mảng khai thác biển, các địa phương còn lúng túng trong khâu cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm tại cảng cá. Thêm vào đó, hệ thống cảng cá đang bộc lộ sự thiếu hụt về số lượng và yếu kém về chất lượng, gây trở ngại cho việc đáp ứng tiêu chuẩn chống khai thác IUU.

Song song đó, quy trình số hóa các chứng từ (S/C, C/C, PS, COA) thiếu tính đồng bộ trên một hệ thống chung đã gây ách tắc cho dòng chảy nguyên liệu hợp pháp. Đặc biệt, với nguồn nguyên liệu nhập khẩu phục vụ gia công xuất khẩu – mắt xích quan trọng để duy trì vị thế cung ứng toàn cầu – doanh nghiệp vẫn đang phải chật vật với các thủ tục chồng chéo, kéo dài thời gian thông quan và làm dội chi phí.

Một gánh nặng khổng lồ khác đang đè lên vai doanh nghiệp chính là logistics. Từ giữa tháng 6/2026, cước tàu biển liên tục leo thang, có tuyến tăng vọt tới 30%. Cụ thể, cước đi bờ Đông Hoa Kỳ đội thêm 2,000-3,000 USD/container, trong khi cước đi châu Âu cũng tăng từ 800-1,200 USD/container.

"Với một ngành hàng thâm dụng container lạnh như thủy sản, chi phí này trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận và làm giảm sức cạnh tranh về giá so với các đối thủ có lợi thế địa lý hơn. Chúng ta đang phụ thuộc quá lớn vào các hãng tàu nước ngoài", ông Nam nhấn mạnh.

Vượt rào cản quốc tế

Thị trường quốc tế, tiêu biểu là Hoa Kỳ và EU, đang không ngừng siết chặt các hàng rào kỹ thuật, tạo ra sức ép không nhỏ.

Ông Nguyễn Hoài Nam nhìn nhận: "Mỗi thị trường có một bài toán riêng. Với EU, ưu tiên hàng đầu vẫn là gỡ "thẻ vàng" IUU và hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh các lô hàng không vi phạm. Với Hàn Quốc, chúng tôi đang kiến nghị bỏ hạn ngạch 15,000 tấn/năm đối với tôm Việt Nam để tận dụng tối đa hiệp định thương mại tự do".

Riêng tại thị trường Hoa Kỳ, rủi ro phòng vệ thương mại đang có chiều hướng gia tăng nhanh chóng. Ngành tôm liên tiếp đối diện các đợt rà soát chống bán phá giá (POR20, POR21) và chống trợ cấp (POR1) với mức thuế sơ bộ đáng kể. Đáng ngại hơn, tính đến cuối tháng 7/2026, hàng hóa Việt Nam phải gánh thêm mức thuế 12.5% theo Mục 301 liên quan đến lao động cưỡng bức, cộng hưởng với các rủi ro về điều tra sở hữu trí tuệ và dự luật hạn ngạch đối với tôm, cá da trơn. Nếu các rào cản này đồng loạt được kích hoạt, lợi thế của thủy sản Việt Nam tại nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ bị thu hẹp nghiêm trọng.

Khơi thông dòng vốn và bài toán nhân lực

Theo đại diện của VASEP, để bứt tốc, bản thân nội lực của các doanh nghiệp cũng cần được tiếp sức.

Ông Nam phân tích: "Khi xuất khẩu tăng, nhu cầu vốn cho vùng nuôi và thu mua nguyên liệu cũng tăng theo. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó về hạn mức tín dụng và phương pháp đánh giá của ngân hàng vốn vẫn nặng về tài sản bảo đảm thay vì dựa trên dòng tiền chuỗi giá trị".

Về khía cạnh nhân lực, dù đã nỗ lực ứng dụng tự động hóa và robot, ngành chế biến thủy sản vẫn đặc thù thâm dụng lao động phổ thông. Tình trạng khan hiếm nhân công trầm trọng hiện nay đang đặt nhiều nhà máy vào thế tiến thoái lưỡng nan: không thể đảm bảo tiến độ các đơn hàng đã ký và cũng không dám nhận thêm hợp đồng mới.

Để tháo gỡ toàn diện những nút thắt trên, VASEP đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ:

Về sản xuất: Trọng tâm là kiểm soát chặt chẽ chất lượng con giống, tối ưu chi phí vật tư và đẩy nhanh số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc.

Về thị trường: Cần lập Quỹ xuất khẩu ngành hàng theo Nghị định 240/2026/NĐ-CP nhằm gia tăng tiềm lực xây dựng thương hiệu và chủ động phòng vệ thương mại. "Đặc biệt, chúng tôi kiến nghị thành lập cơ chế liên ngành theo dõi riêng thị trường Hoa Kỳ để ứng phó kịp thời với các rào cản mới", ông Nam nhấn mạnh.

Về logistics: Triển khai chương trình giảm chi phí chuyên biệt cho nông lâm thủy sản, đi kèm với chiến lược dài hạn phát triển đội tàu và container lạnh nội địa để giảm dần sự phụ thuộc vào quốc tế.

Về tài chính và nhân sự: Ngân hàng Nhà nước nên xem xét duy trì và mở rộng các gói tín dụng ưu đãi, ưu tiên dòng vốn cho chuyển đổi xanh và chế biến sâu. Cùng với đó, cần thiết lập một Đề án cấp bách nhằm bảo đảm nguồn nhân lực cho các ngành hàng thâm dụng lao động.

Ông Nguyễn Hoài Nam đánh giá nếu các khó khăn lớn được tháo gỡ kịp thời trong 6 tháng cuối năm thì ngành có thể giữ nhịp tăng trưởng 10-11%, đưa kim ngạch cả năm đạt khoảng 12.3-12.5 tỷ USD. Để biến mục tiêu này thành hiện thực, mô hình tăng trưởng của ngành cần một cuộc đổi mới mạnh mẽ, tập trung tối ưu hóa giá thành, nâng tầm giá trị gia tăng và khơi thông triệt để mọi điểm nghẽn trên chuỗi cung ứng.

Thanh Trúc

FILI

- 06:41 11/08/2026