Giải ngân đầu tư công: Chạy nước rút 'đẩy' hơn nửa triệu tỷ đồng vào nền kinh tế

Giải ngân đầu tư công: Chạy nước rút 'đẩy' hơn nửa triệu tỷ đồng vào nền kinh tế

Sau 7 tháng, giải ngân vốn đầu tư công mới đạt 41,9% kế hoạch Thủ tướng giao, dù cao hơn cùng kỳ cả về tỷ lệ lẫn quy mô. Trong khi hơn 580.000 tỷ đồng vẫn chờ được đưa vào nền kinh tế, nhiều "điểm nghẽn" như thiếu vật liệu, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và thời tiết bất lợi đang tạo áp lực lớn cho mục tiêu tăng trưởng những tháng cuối năm.

Áp lực giải ngân hơn 117.000 tỷ đồng mỗi tháng

Theo Bộ Tài chính, đến ngày 31/7 cả nước giải ngân hơn 425.000 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt gần 42% kế hoạch Thủ tướng giao. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 3,6 điểm phần trăm, quy mô vốn giải ngân cũng cao hơn 86.800 tỷ đồng.

Dù vậy, kết quả này vẫn chưa đáp ứng yêu cầu khi năm 2026 có quy mô vốn đầu tư công kỷ lục, vượt 1 triệu tỷ đồng. Điều đó đồng nghĩa với việc trong 5 tháng còn lại, bình quân mỗi tháng phải giải ngân khoảng 117.500 tỷ đồng mới hoàn thành kế hoạch năm. Đáng chú ý, vẫn còn 5 bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới 10% hoặc chưa giải ngân.

Theo Bộ Tài chính, những "nút thắt" lớn nhất vẫn là thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, giá nguyên vật liệu và nhiên liệu tăng khiến nhiều hợp đồng phải điều chỉnh; công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài do điều chỉnh quy hoạch, phát sinh diện tích thu hồi đất, di dời hạ tầng kỹ thuật hoặc người dân chưa đồng thuận.

Thi công tuyến đường từ Khu du lịch suối khoáng Mỹ Lâm đến quốc lộ 2D kết nối đường cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ. Ảnh: CTTĐT Tuyên Quang.

Ngoài ra, nhiều dự án mới vẫn trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu. Các dự án ODA tiếp tục gặp khó vì quy trình đấu thầu, giải ngân với nhà tài trợ phức tạp, biến động tỷ giá làm tăng chi phí. Riêng các dự án khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cần thêm thời gian để lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp. Trong tháng 7, mưa kéo dài tại nhiều địa phương cũng khiến thi công, vận chuyển vật liệu, nghiệm thu và thanh toán vốn bị chậm.

Chấm điểm KPI, nhưng không chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân

Bên cạnh việc tháo gỡ các "điểm nghẽn", một công cụ mới cũng được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn trong giải ngân đầu tư công. Đó là hệ thống chấm điểm kết quả giải ngân vốn đầu tư công theo Quyết định 1129 của Thủ tướng.

Bộ Tài chính cho biết, việc đánh giá sẽ được thực hiện theo ba kỳ gồm hằng tháng, hằng quý và cả năm, dựa trên các tiêu chí như tỷ lệ giải ngân, mức độ hoàn thành kế hoạch, việc cập nhật dữ liệu và chấp hành chế độ báo cáo; đồng thời có cơ chế cộng hoặc trừ điểm đối với các trường hợp nhận điều chuyển hoặc điều chuyển giảm kế hoạch vốn... Kết quả được phân thành bốn mức: giải ngân rất tốt, tốt, trung bình và chưa tốt.

Phương án chấm điểm sẽ được chạy thử đối với các kỳ báo cáo tháng 7, 8 và 9/2026. Ảnh minh họa.

Sau mỗi kỳ đánh giá, hệ thống sẽ tự động tổng hợp kết quả báo cáo Chính phủ, Thủ tướng. Đáng chú ý, kết quả chấm điểm sẽ được công khai trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính và Cổng thông tin điện tử Chính phủ, qua đó tăng tính minh bạch và tạo sức ép đối với các đơn vị giải ngân chậm.

TS. Nguyễn Quốc Việt - chuyên gia chính sách công, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - nhận định, việc áp dụng KPI trong đánh giá kết quả giải ngân là bước chuyển từ "đôn đốc" sang "đo lường và quy trách nhiệm", tạo động lực cạnh tranh giữa bộ, ngành và địa phương.

Ông Việt cho rằng, KPI không nên chỉ dựa trên một chỉ tiêu duy nhất là tỷ lệ giải ngân. Thực tế có nhiều dự án chậm tiến độ do những nguyên nhân khách quan như thẩm định kéo dài, điều chỉnh quy hoạch, biến động giá vật liệu hay tác động của tình hình quốc tế. Nếu chỉ chạy theo con số, rất dễ phát sinh tình trạng giải ngân để hoàn thành chỉ tiêu trong khi chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư chưa tương xứng.

Để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng, ông Việt đề xuất ba nhóm giải pháp. Trước hết là tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, nhất là nhân rộng những điển hình đã bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư hiệu quả. Tiếp đó, tăng cường sự vào cuộc trực tiếp của lãnh đạo các cấp để xử lý ngay những vướng mắc phát sinh tại hiện trường. Cuối cùng, đẩy mạnh số hóa, kết nối dữ liệu trong quản lý đầu tư công nhằm theo dõi tiến độ, chất lượng và hiệu quả dự án một cách minh bạch.

Theo ông Việt, KPI chỉ là công cụ quản trị. Muốn công cụ này phát huy hiệu quả, cần đồng thời đổi mới quy trình chuẩn bị dự án, thẩm định, phân bổ vốn, quản lý dòng tiền và đánh giá kết quả. Khi đó, đầu tư công mới thực sự tạo cú hích cho hạ tầng, nâng cao năng lực cạnh tranh và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong năm 2026.

Việt Linh

Tiền phong

- 16:46 04/08/2026