Nhập siêu hơn 20 tỷ USD: Áp lực đến từ đâu?

Nhập siêu hơn 20 tỷ USD: Áp lực đến từ đâu?

Bảy tháng năm nay, Việt Nam nhập siêu hơn 20 tỷ USD. Đà nhập khẩu tăng tập trung vào linh kiện điện tử, máy móc và nguyên liệu sản xuất, chủ yếu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Hơn 70% mức tăng đến từ điện tử, máy móc

Theo số liệu Cục Hải quan, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 7 tháng năm nay đạt hơn 340 tỷ USD, tăng gần 35% so với cùng kỳ. Trong khi đó, xuất khẩu đạt khoảng 319,5 tỷ USD, tăng hơn 21%. Điều này khiến Việt Nam nhập siêu hơn 20 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu 10,3 tỷ USD cùng kỳ năm trước.

Trong gần 88 tỷ USD kim ngạch nhập khẩu tăng thêm, phần lớn tập trung vào một số nhóm hàng phục vụ sản xuất. Dẫn đầu là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch gần 136 tỷ USD, tăng khoảng 54 tỷ USD. Riêng nhóm này đóng góp hơn 60% mức tăng nhập khẩu của cả nước.

Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đứng thứ hai, đạt hơn 41 tỷ USD, tăng khoảng 7,6 tỷ USD. Tính chung, điện tử và máy móc tạo ra hơn 70% phần kim ngạch nhập khẩu tăng thêm.

Nhập khẩu một số nguyên liệu, nhiên liệu như xăng dầu, than, hóa chất, kim loại, sản phẩm sắt thép và linh kiện ô tô cũng tăng khá mạnh.

Cơ cấu hàng hóa cho thấy nhập siêu hiện nay không chủ yếu bắt nguồn từ hàng tiêu dùng. Tư liệu sản xuất chiếm hơn 94% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm chưa tới 6%.

Nhập siêu tăng mạnh chủ yếu đến từ nhóm hàng điện tử, máy móc.

Xét theo thị trường, Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung hàng hóa lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng, nhập khẩu từ thị trường này đạt gần 139 tỷ USD, chiếm hơn 40% tổng kim ngạch nhập khẩu và tăng hơn 37 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 45,6 tỷ USD. Theo đó, Việt Nam nhập siêu khoảng 93 tỷ USD từ thị trường này, tăng gần 40% so với cùng kỳ.

Hàn Quốc đứng thứ hai với kim ngạch nhập khẩu hơn 51 tỷ USD. Mức nhập siêu từ thị trường này lên tới khoảng 32,4 tỷ USD, gần gấp đôi cùng kỳ. Đài Loan (Trung Quốc) cũng là nguồn cung lớn, với kim ngạch gần 28 tỷ USD. Ngoài ra, Việt Nam cũng nhập siêu hơn 12 tỷ USD từ ASEAN.

TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam - cho rằng tỷ trọng lớn của máy móc, linh kiện và nguyên phụ liệu phản ánh nhu cầu chuẩn bị đầu vào cho sản xuất. Nhiều doanh nghiệp, nhất là khu vực FDI, phải tăng nhập khẩu do công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu của các ngành chế biến, chế tạo quy mô lớn.

Theo ông Bình, nhập siêu trong trường hợp này có thể tạo nền tảng cho một chu kỳ sản xuất và xuất khẩu mới. Tuy nhiên, diễn biến này cũng bộc lộ mức độ phụ thuộc lớn của Việt Nam vào linh kiện, máy móc và nguyên liệu bên ngoài.

Làm rõ doanh nghiệp nhập khẩu lớn để làm gì

Trong khi khu vực FDI vẫn xuất siêu gần 8 tỷ USD, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu tới 28,5 tỷ USD, cao hơn mức nhập siêu chung của cả nước.

Tính chung 7 tháng, khu vực FDI đạt gần 504 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu, chiếm hơn 76% tổng kim ngạch của cả nước; khu vực trong nước chỉ chiếm gần 24%. Khoảng cách này cho thấy hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp nước ngoài.

Doanh nghiệp FDI vẫn duy trì đà xuất siêu, trong khi doanh nghiệp trong nước nhập siêu lớn.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - cho rằng sự lép vế của doanh nghiệp Việt không đơn thuần do thiếu vốn hay máy móc.

Khi đầu tư vào Việt Nam, các tập đoàn nước ngoài thường mang theo hệ thống nhà cung cấp cấp 1 đã được phê duyệt trên toàn cầu. Doanh nghiệp trong nước vì thế khó chen chân vào những vị trí quan trọng, chủ yếu tham gia các khâu đơn giản, giá trị thấp như bao bì, giá kê hoặc chi tiết nhựa.

Theo ông Tuấn, khoảng cách lớn hơn nằm ở hệ thống quản trị chất lượng, khả năng bóc tách giá thành, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa tài liệu kỹ thuật. Đây là những khoản đầu tư tốn kém nhưng chưa chắc mang lại đơn hàng ngay. Nhiều doanh nghiệp Việt vì thế chỉ dám đầu tư sau khi đã có hợp đồng, trong khi muốn tham gia chuỗi cung ứng lại phải chuẩn bị năng lực từ trước.

Khu vực tư nhân cũng thiếu lớp doanh nghiệp quy mô vừa đủ sức trở thành nhà cung cấp cấp 1, cấp 2. Trong khi đó, linh kiện nhập khẩu được hưởng thuế thấp hoặc bằng 0 khiến mua hàng trong nước chưa tạo ra lợi thế rõ rệt về chi phí. Những điểm nghẽn này khiến liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo, kéo dài sự phụ thuộc vào nguồn linh kiện, nguyên liệu bên ngoài.

Trước diễn biến nhập siêu tăng nhanh, ngày 13/8, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu. Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển lượng đầu vào này thành sản phẩm xuất khẩu.

Bộ Công Thương được giao làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực máy tính và linh kiện điện tử.

Dương Hưng

Tiền phong

- 19:56 15/08/2026