Greenhushing: Vì sao nhiều tập đoàn lớn chọn im lặng thay vì khoe thành tích xanh?
Greenhushing: Vì sao nhiều tập đoàn lớn chọn im lặng thay vì khoe thành tích xanh?
Một công ty từng tuyên bố rầm rộ về mục tiêu Net Zero, rồi một ngày đẹp trời, toàn bộ những dòng chữ đó lặng lẽ biến mất khỏi website mà không một lời giải thích. Giới chuyên môn gọi hiện tượng này là “greenhushing” và nó đang lan rộng nhanh hơn nhiều người tưởng.
Greenhushing là gì và vì sao nó đang âm thầm lan rộng?
Nếu greenwashing (tẩy xanh) là câu chuyện nói quá hay tô hồng thành tích xanh để lấy lòng nhà đầu tư và người tiêu dùng, thì greenhushing lại đi theo chiều ngược lại. Đây là hiện tượng các doanh nghiệp dù sở hữu số liệu thực tế cùng mục tiêu phát thải được thẩm định khoa học, nhưng vẫn lựa chọn cách giữ im lặng hoặc chỉ công bố ở mức tối thiểu theo quy định của pháp luật.
Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu trong báo cáo Net Zero and Beyond do công ty tư vấn khí hậu Thụy Sĩ South Pole công bố tháng 10/2022. Khảo sát hơn 1,200 doanh nghiệp tại 12 quốc gia khi đó cho thấy gần một phần tư số công ty đã đặt mục tiêu phát thải theo chuẩn khoa học không có kế hoạch công bố rộng rãi mục tiêu đó. Xu hướng này tiếp tục lan rộng trong những năm sau[1].
Báo cáo Net Zero của South Pole công bố đầu năm 2024 với gần 1,400 doanh nghiệp tham gia ghi nhận phần lớn công ty ở 9 trên 14 ngành chủ động cắt giảm truyền thông về khí hậu, trong đó nỗi lo bị nhà đầu tư soi xét là lý do được hơn một nửa doanh nghiệp ngành dầu khí và dịch vụ môi trường nêu ra[2].
Tại báo cáo tháng 4/2025, South Pole khảo sát sang khối tài chính, nơi được kỳ vọng dẫn dắt dòng vốn xanh, phát hiện gần ba phần tư trong số 350 tổ chức tài chính được hỏi không có ý định cắt giảm tỷ trọng đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch trong một thập kỷ tới[3]. Greenhushing vì vậy không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một giải pháp ứng phó phổ biến của giới tài chính và doanh nghiệp toàn cầu.
Vì sao làm tốt nhưng doanh nghiệp không dám công bố? Câu trả lời nằm ở hai luồng áp lực trái chiều. Một mặt, các vụ kiện tụng pháp lý liên quan đến hành vi thổi phồng thành tích xanh ngày càng xuất hiện nhiều tại châu Âu và Mỹ, khiến việc giữ im lặng trở thành giải pháp phòng thủ an toàn. Mặt khác, làn sóng phản ứng chính trị chống lại các tiêu chuẩn ESG tại Mỹ khiến không ít doanh nghiệp, đặc biệt là khối tài chính, lặng lẽ rút khỏi các liên minh khí hậu hoặc gỡ bỏ nhãn ESG khỏi các danh mục sản phẩm đầu tư. Thực tế này khiến việc truyền thông nhiều thì đối mặt với cáo buộc giả tạo, nhưng công bố đúng sự thật vẫn lo ngại bị chỉ trích.
Nhiều trường hợp cho thấy greenhushing đang diễn ra ở các mức độ khác nhau. Tập đoàn HSBC lặng lẽ dời mục tiêu Net Zero cho hoạt động vận hành từ năm 2030 đến năm 2050[4], giảm tỷ trọng chỉ tiêu môi trường trong cơ cấu lương thưởng dài hạn của CEO từ 25% xuống còn 20% cho giai đoạn 2025-2027[5]. Ngân hàng UBS, sau khi sáp nhập Credit Suisse, đã hoãn mục tiêu Net Zero từ năm 2025 đến năm 2035[6].
Delta Air Lines gỡ mục tiêu 10% nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) vào 2030 khỏi trang web bền vững, đồng thời đổi cách gọi mục tiêu Net Zero 2050 từ cam kết (goal) sang khát vọng (aspiration)[7]. Đáng chú ý, ngay sau đó Giám đốc Phát triển bền vững của Delta đã lên tiếng cải chính công khai trên LinkedIn rằng, mục tiêu SAF 10% năm 2030 vẫn còn hiệu lực[8]. Một trường hợp cho thấy ranh giới giữa âm thầm rút lui và diễn giải lại ngôn từ đôi khi chính bản thân doanh nghiệp cũng phải tranh cãi lại.
Dù vậy, xu hướng này không đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp đang từ bỏ mục tiêu xanh. Nghiên cứu trên tạp chí Harvard Business Review tháng 9/2025 khảo sát 75 doanh nghiệp cho thấy chỉ có 13% thực sự rút lui khỏi các cam kết bền vững, trong khi 85% vẫn duy trì hoặc đẩy nhanh tiến độ triển khai thực tế và chỉ lựa chọn cách không truyền thông ồn ào như trước[9].
Ảnh minh họa.
|
Cái giá thực của sự im lặng
Nhiều doanh nghiệp cho rằng, im lặng là giải pháp vô hại để tránh bị bắt bẻ. Tuy nhiên, cái giá thực tế của greenhushing lại đến từ sự bất cân xứng thông tin trên thị trường.
Dữ liệu của quỹ Generation Investment Management công bố tháng 5/2025 dựa trên số liệu MSCI cho thấy, nếu như năm 2021 có đến ba phần tư doanh nghiệp phát hành thông cáo báo chí đi kèm báo cáo phát triển bền vững, thì đến năm 2024, tỷ lệ này đã giảm xuống chưa đầy một nửa, chỉ còn 49%[10]. Dù dữ liệu vẫn được thu thập, kiểm toán và nộp cho các tổ chức xếp hạng chuyên nghiệp, nhưng công chúng và phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ không còn tiếp cận được nguồn thông tin này. Trong khi đó, nhu cầu từ thị trường vốn đối với dữ liệu xanh chưa hề giảm nhiệt.
Tổ chức phi lợi nhuận CDP, đơn vị vận hành hệ thống công bố khí hậu độc lập lớn trên thế giới, ghi nhận hơn 22,100 doanh nghiệp công bố dữ liệu môi trường trong năm 2025, dưới sự thúc đẩy của 640 nhà đầu tư lớn quản lý tổng tài sản lên tới 127,000 tỷ USD[11]. Sự co hẹp chọn lọc về nguồn cung thông tin từ phía doanh nghiệp cho thấy, những đơn vị duy trì tính minh bạch sẽ dễ tiếp cận dòng vốn giá rẻ, ngược lại, các doanh nghiệp chọn cách im lặng sẽ dễ bị đánh đồng với nhóm không có hành động cụ thể nào.
Về khía cạnh pháp lý, bối cảnh hiện nay phức tạp hơn nhiều và không hoàn toàn đi theo hướng siết chặt như xu hướng chung trước đây. Tại Mỹ, thay vì tăng cường giám sát, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) lại giải thể Tổ công tác Khí hậu và ESG (được thiết lập từ năm 2021) vào tháng 9/2024[12]. Tại châu Âu, đề xuất Chỉ thị Tuyên bố Xanh - công cụ pháp lý được kỳ vọng buộc doanh nghiệp phải chứng minh mọi cam kết bền vững - đã bị Ủy ban Châu Âu tuyên bố ý định rút lại vào ngày 20/06/2025 sau khi vấp phải sự phản đối từ nhóm nghị sĩ bảo thủ lớn tại Nghị viện Châu Âu do lo ngại chi phí xác minh bên thứ ba quá tốn kém cho doanh nghiệp nhỏ[13].
Mặc dù vậy, điều này không đồng nghĩa với việc châu Âu buông lỏng quản lý. Chỉ thị Trao quyền cho Người tiêu dùng vì Chuyển đổi Xanh (có hiệu lực từ tháng 3/2024) mới là văn bản pháp lý ràng buộc thực chất, nghiêm cấm các tuyên bố xanh chung chung, mơ hồ như trung hòa carbon nếu thiếu bằng chứng xác thực, và sẽ chính thức áp dụng từ ngày 27/09/2026[14]. Áp lực pháp lý do đó không biến mất mà dịch chuyển trực tiếp sang các quy định bảo vệ người tiêu dùng đã có hiệu lực.
Trước vấn đề pháp lý và thị trường đa chiều nói trên, cái giá của greenhushing không nằm ở các khoản phạt tài chính trực tiếp, mà ở sự xói mòn niềm tin diễn ra âm thầm. Sự im lặng này khiến nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc phân biệt các doanh nghiệp thực chất với nhóm không hành động, người tiêu dùng dần hoài nghi mọi cam kết môi trường, và toàn ngành mất đi động lực chia sẻ, học hỏi các giải pháp giảm phát thải thực tế từ những nhân tố tiên phong.
Việt Nam nên nhìn nhận greenhushing như thế nào?
Doanh nghiệp Việt Nam có nên lo ngại về hiện tượng greenhushing? Câu trả lời ngắn gọn là có, nhưng theo một cách tiếp cận khác biệt hoàn toàn so với các tập đoàn phương Tây.
Trong khi các doanh nghiệp châu Âu và Mỹ đang rơi vào trạng thái hết cam kết để nói vì đã đưa ra quá nhiều lời hứa trong giai đoạn 2020-2022, doanh nghiệp Việt Nam lại ở chiều ngược lại. Phần lớn đơn vị trong nước mới đang ở bước đầu của việc công bố dữ liệu bắt buộc. Do đó, rủi ro lớn nhất không phải là việc cố tình im lặng để giấu thành tích thật, mà là không có dữ liệu để công bố do chưa từng đo đếm.
Áp lực này đang đến rất nhanh. Từ ngày 1/01/2026, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của EU (CBAM) đã chính thức vận hành đầy đủ sau khi kết thúc giai đoạn báo cáo chuyển tiếp vào cuối năm 2025. Cơ chế này tác động trực tiếp tới sáu ngành xuất khẩu lớn gồm: sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro. Các doanh nghiệp xuất khẩu phải hoàn tất tờ khai phát thải chính thức đầu tiên trước ngày 30/09/2027[15].
Song song đó, khi các công ty mẹ tại châu Âu phải báo cáo phát thải Phạm vi 3 theo Chỉ thị CSRD, các nhà cung cấp Việt Nam sẽ phải cung cấp dữ liệu phát thải chi tiết trong giai đoạn 2026-2027. Đây là thách thức lớn khi khảo sát toàn cầu của PwC vào tháng 6/2024 (trên hơn 500 doanh nghiệp tại hơn 30 quốc gia) chỉ ra mới có 33% doanh nghiệp hoàn thành đánh giá trọng yếu kép, bước nền tảng đầu tiên của CSRD[16].
Với các doanh nghiệp Việt Nam vốn mới ở giai đoạn làm quen, việc thiếu hụt dữ liệu đồng nghĩa với việc phải chịu mức phát thải mặc định áp đặt cao hơn thực tế, làm tăng mạnh chi phí CBAM hoặc dẫn đến nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
Về phía cơ quan quản lý, khung pháp lý trong nước cũng đang được gấp rút hoàn thiện để xây dựng hạ tầng dữ liệu. Nghị định 119/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/08/2025, sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP) tiếp tục củng cố quy định kiểm kê khí nhà kính định kỳ hai năm một lần đối với 2,166 cơ sở phát thải lớn theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg[17]. Đồng thời, Việt Nam đã chính thức triển khai phân bổ hạn ngạch phát thải thí điểm cho 110 cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn là nhiệt điện, thép và xi măng trong giai đoạn 2025-2026 (theo Quyết định 263/QĐ-TTg)[18], tạo bước đệm quan trọng trước khi thị trường carbon trong nước chính thức vận hành đầy đủ từ năm 2029.
Khảo sát của PwC năm 2025 ghi nhận 98% doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam đã thiết lập hoặc đang có kế hoạch thực hiện các cam kết ESG. Tuy nhiên, thị trường vẫn đang trong giai đoạn chuyển dịch rõ rệt khi mới có 57% doanh nghiệp niêm yết thực sự triển khai các cam kết này, trong khi 25% vẫn đang ở giai đoạn lập kế hoạch cho lộ trình từ 2 đến 4 năm tới[19]. Điều này một lần nữa khẳng định, khoảng cách lớn nằm ở năng lực đo đếm và kiểm chứng thực tế chứ không phải ở ý chí cam kết.
[1] https://www.southpole.com/news/going-green-then-going-dark
[2] https://www.southpole.com/news/survey-finds-most-companies-going-quiet-on-green-goals
[3] https://www.southpole.com/news/south-pole-launches-2025-net-zero-report
[4] https://www.hsbc.com/-/files/hsbc/investors/hsbc-results/2024/annual/pdfs/hsbc-holdings-plc/250227-esg-review-2024.pdf
[5] https://www.hsbc.com/-/files/hsbc/investors/hsbc-results/2024/annual/pdfs/hsbc-holdings-plc/250227-esg-review-2024.pdf
[6] https://www.ubs.com/content/dam/assets/cc/investor-relations/annual-report/2024/sustainability-report-2024.pdf
[7] https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-14/delta-air-lines-walks-back-sustainable-fuel-net-zero-goals
[8] https://www.esgtoday.com/delta-confirms-commitment-to-10-saf-by-2030-countering-media-reports/
[9] https://hbr.org/2025/09/are-companies-actually-scaling-back-their-climate-commitments
[10] https://hbr.org/2025/09/are-companies-actually-scaling-back-their-climate-commitments
[11] https://www.cdp.net/en/press-releases/cdp-a-list-2025
[12] https://www.esgdive.com/news/sec-climate-esg-enforcement-task-force-disbanded-securities-exchange-commission/726990/
[13] https://agenceurope.eu/en/bulletin/article/13664/1/european-commission-announces-that-it-intends-to-withdraw-its-proposal-for-a-directive-on-green-claims-on-eve-of-end-of-negotiations
[14] https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/825/oj/eng
[15] https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en
[16] https://sustainability-news.net/policy-and-regulation/csrd/pwc-survey-csrd-environment-and-engagement-benefits-clear-but-cost-less-so/
[17] https://moitruongachau.com/vn/-nam-2025-cap-nhat-danh-muc-2166-co-so-phat-thai-khi-nha-kinh-phai-thuc-hien-kiem-ke-khi-nha-kinh-theo-quyet-dinh-so-13/2024/qd-ttg.html
[18] https://vneconomy.vn/phan-bo-han-ngach-phat-thai-khi-nha-kinh-thi-diem-nam-2026-cho-110-nha-may-nhiet-dien-sat-thep-xi-mang.htm
[19] https://www.pwc.com/vn/vn/publications/2025/esg-progress-tracker-2025.pdf
- 10:00 02/09/2026
Thêm mới watchlist
