Liệu AI có lấy đi việc làm của người trẻ châu Á?

02/10/2026 09:14

02-10-2026 09:14:42+07:00

AI gần như chắc chắn sẽ định hình lại thị trường lao động châu Á. Tầng lớp lao động trẻ có thể là những người cảm nhận rõ nhất các tác động đầu tiên. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này có lẽ sẽ không quá khốc liệt như viễn cảnh mà một số lãnh đạo ngành công nghệ vẽ ra. Trong mọi tình huống, phương án phòng vệ tốt nhất trước những biến động do AI mang lại chính là chủ động trau dồi kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm và làm chủ công nghệ mới một cách hiệu quả.

Nỗi lo về việc bị thay thế của giới trẻ

AI đang phát triển với tốc độ chóng mặt, kéo theo nỗi lo ngại ngày càng lớn về tác động của công nghệ này đối với việc làm, đặc biệt là nhóm người trẻ mới tham gia vào thị trường lao động. AI tạo sinh ngày càng thành thạo các tác vụ quen thuộc như lập trình, tóm tắt tài liệu, phân tích dữ liệu hay giải đáp thắc mắc của khách hàng. Trớ trêu thay, đây lại chính là những công việc tạo dựng chỗ đứng đầu tiên cho tầng lớp lao động trẻ trong sự nghiệp.

Tuy nhiên, lời cảnh báo từ một số lãnh đạo giới công nghệ cho rằng các công việc văn phòng cơ bản sẽ gần như bị xóa sổ trong vài năm tới là hoàn toàn thiếu cơ sở thực tế. Dù AI bắt đầu tác động đến một số công việc sơ cấp, ảnh hưởng này nhìn chung vẫn ở mức hạn chế, diễn ra không đồng đều và chưa xuất hiện dấu hiệu thay thế lao động trên quy mô toàn nền kinh tế.

Nguồn: cyfuture.com

Thực tế cho thấy một bức tranh khác

Tại Mỹ, một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng mức độ tiếp xúc với AI không hề kéo theo sự sụt giảm việc làm trên diện rộng. Nhóm lao động chịu ảnh hưởng thực sự nằm ở độ tuổi từ 22 đến 25 tuổi trong các ngành nghề tiếp xúc nhiều với AI khiến tỷ lệ việc làm của nhóm này hiện thấp hơn 19% so với tiềm năng tăng trưởng thông thường của các ngành ít chịu tác động. Sự chênh lệch này chủ yếu xuất phát từ việc các doanh nghiệp tuyển dụng dè dặt hơn, chứ không phải do làn sóng sa thải ồ ạt.

Tuy nhiên, ngay cả số liệu trên cũng cần được phân tích thận trọng. Việc tuyển dụng lao động mới trong các ngành chịu ảnh hưởng của AI đã có dấu hiệu chững lại từ khoảng năm 2022, thời điểm ChatGPT còn chưa ra đời. Khi đó, năng lực của AI vẫn còn rất hạn chế nên khó có thể coi công nghệ này là nguyên nhân chính. Động lực thực sự đằng sau xu hướng này nhiều khả năng đến từ lãi suất tăng cao, các đợt tái cơ cấu thời hậu đại dịch và làn sóng làm việc từ xa.

Ngoài ra, dù đà sụt giảm tuyển dụng nhân sự mới tại các tập đoàn công nghệ từ năm 2024 có thể chịu ảnh hưởng từ AI, nhu cầu săn đón nhân sự công nghệ từ các khối ngành phi công nghệ vẫn duy trì ở mức cao. Những lĩnh vực ứng dụng AI chủ yếu để hỗ trợ thay vì thay thế công việc của con người, quy mô việc làm vẫn ổn định hoặc tiếp tục tăng trưởng.

Nhìn một cách tổng thể, các số liệu gần đây tại Mỹ không phản ánh một cuộc khủng hoảng việc làm ở thanh niên. Khoảng cách tỷ lệ thất nghiệp giữa nhóm từ 20 đến 24 tuổi so với toàn bộ lực lượng lao động đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Tóm lại, không phải công việc nào cũng bị AI đe dọa và ngay cả những ngành nghề chịu tác động cũng không dẫn đến nguy cơ mất việc.

Bức tranh thực tế ngoài nước Mỹ càng khẳng định điều này. Báo cáo mới đây của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy tại các quốc gia thu nhập cao, số lượng đăng tuyển trực tuyến ở các ngành nghề dễ bị AI thay thế đã giảm 5.8% so với nhóm ngành ít rủi ro kể từ khi ChatGPT xuất hiện. Trong khi đó, tại các quốc gia thu nhập trung bình và thấp, mức suy giảm này hầu như không đáng kể về mặt thống kê. Tỷ lệ ứng dụng công nghệ thấp, hạ tầng số còn hạn chế và cơ cấu việc làm thiên về lao động chân tay đã giảm thiểu nguy cơ AI đào thải việc làm trước mắt tại các nền kinh tế đang phát triển.

Nguồn: CC BY-SA 3.0

Tác động phân hóa mạnh mẽ tại châu Á

Tại châu Á, tác động của AI lên thị trường lao động có sự phân hóa sâu sắc tùy theo từng quốc gia. Tại Hàn Quốc trong giai đoạn 2022 đến 2025, cơ hội việc làm của giới trẻ sụt giảm rõ rệt trong các ngành chịu ảnh hưởng lớn từ AI, trong khi lực lượng lao động ở độ tuổi 50 lại gia tăng. Dẫu vậy, tương tự trường hợp của Mỹ, chúng ta không thể khẳng định chắc chắn tình trạng này do AI gây ra hay bắt nguồn từ các biến động kinh tế, dịch chuyển nhân khẩu học và thay đổi cơ cấu lao động nói chung.

Khu vực ASEAN cũng chịu mức độ ảnh hưởng nhất định. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính năm 2025, các ngành nghề có mức độ tiếp xúc từ trung bình trở lên với AI tạo sinh chiếm 22.9% tổng việc làm trong khối ASEAN, song chỉ có 3.3% lực lượng lao động thực sự nằm trong nhóm nghề chịu tác động nặng nề nhất. Dù tăng trưởng việc làm của lao động trẻ ở các vị trí khởi điểm có dấu hiệu chậm lại trong một số ngành tiếp xúc, toàn bộ thị trường lao động của lứa tuổi này vẫn chưa ghi nhận tình trạng suy thoái trên diện rộng.

Tại Trung Quốc, việc ứng dụng AI thần tốc dường như đang tạo ra áp lực đào thải đối với nhiều nhóm lao động, trải dài từ tài xế taxi đến giới văn phòng. Xu hướng này có nguy cơ làm trầm trọng thêm khó khăn của những người trẻ mới gia nhập thị trường. Tuy nhiên, tình trạng người trẻ thất nghiệp vốn đã ở mức cao tại Trung Quốc từ trước thời kỳ bùng nổ AI, phản ánh hệ quả của việc tăng trưởng kinh tế chậm lại, khu vực tư nhân suy yếu và kỹ năng đào tạo lệch pha so với nhu cầu thực tế.

Ngược lại, ở Ấn Độ, rủi ro việc làm tập trung chủ yếu vào hai khối ngành mũi nhọn là công nghệ thông tin và dịch vụ doanh nghiệp. Mặc dù các doanh nghiệp hàng đầu trong ngành không đồng tình với quan điểm cho rằng AI đang gây ra tình trạng sa thải hàng loạt nhưng thực tế vẫn ghi nhận sự cắt giảm nhân sự tại các công ty công nghệ thông tin lớn. Dữ liệu so sánh quốc tế cũng chỉ ra rằng những nền kinh tế chuyên xuất khẩu các dịch vụ qua nền tảng số thường phải chịu áp lực việc làm lớn hơn.

Bối cảnh Nhật Bản lại đi theo chiều hướng hoàn toàn khác. Tốc độ già hóa dân số nhanh chóng khiến đất nước này rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng, do đó AI được xem như một giải pháp cứu cánh hơn là một mối đe dọa. Hiện mức độ ứng dụng AI tạo sinh tại Nhật Bản vẫn còn tương đối hạn chế cho thấy việc mở rộng ứng dụng vào sản xuất và đào tạo kỹ năng cho người lao động đang là bài toán cấp bách hơn nhiều so với việc ngăn ngừa nguy cơ mất việc.

Nguồn: Forbes

Nhưng hành động cần được thực thi

Trên toàn châu Á, các quốc gia cần đẩy mạnh nỗ lực trang bị cho người trẻ những công cụ cần thiết để làm việc hiệu quả cùng AI. Cập nhật hệ thống giáo dục và đào tạo là yêu cầu sống còn. Các trường phổ thông và đại học phải chủ động giảng dạy kỹ năng AI, nâng cao năng lực số, đồng thời rèn luyện các kỹ năng bổ trợ khó tự động hóa như tư duy phân tích, năng lực đánh giá phán đoán, kỹ năng giao tiếp, năng lực sáng tạo và khả năng phối hợp nhóm. AI phải trở thành đòn bẩy nâng cao hiệu quả học tập chứ không thể biến thành công cụ thay thế tư duy.

Nguồn: MIT Sloan Executive Education

Đối với lực lượng đang đi làm, các doanh nghiệp cần định kỳ tổ chức các chương trình đào tạo lại. Báo cáo từ OECD chỉ ra rằng việc tái đào tạo, tham vấn ý kiến nhân viên và thiết lập quy chuẩn làm việc minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa năng suất từ AI. Khi các tác vụ khởi điểm dần được tự động hóa, các công ty cũng phải tạo điều kiện thực tập, học việc và mở rộng các hình thức vừa học vừa làm cho nhân sự trẻ.

Thách thức cốt lõi là dùng AI để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thay vì làm đứt gãy quá trình tích lũy vốn quý báu này. Nghiên cứu gần đây của tôi cho thấy mức độ tiếp xúc với AI cao hơn tại Hàn Quốc đi liền với sự tiến bộ về năng lực xử lý số liệu ở người trưởng thành qua đó cho thấy lao động trẻ ghi nhận bước phát triển rõ rệt nhất.

Dẫu vậy, không một khóa đào tạo AI nào có thể thay thế được các thể chế thị trường lao động vững chắc cùng các chính sách điều hành kinh tế đúng đắn. Nhưng nhìn chung, mỗi quốc gia sẽ có giải pháp cụ thể riêng và các quy chế thị trường lao động cần tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp tuyển dụng và đào tạo người trẻ. Đồng thời, sự ổn định kinh tế vĩ mô, nỗ lực thu hút đầu tư, tinh thần khởi nghiệp cùng môi trường cạnh tranh lành mạnh vẫn là những bệ đỡ không thể thiếu để tạo ra các việc làm chất lượng cao.

Giới thiệu về tác giả Lee Jong-Wha

Ông Jong-Wha Lee là Giáo sư Danh dự Xuất sắc tại Khoa Kinh tế và là Giám đốc Trung tâm Nhân khẩu học và Đổi mới thuộc Đại học Hàn Quốc (Korea University). Ông từng giữ chức Trưởng khoa Khoa học Chính trị và Kinh tế, cũng như Trưởng khoa Sau đại học về Nghiên cứu Chính sách tại trường này. Ngoài ra, ông từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hiệp hội Kinh tế Hàn Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Kinh tế Quốc tế Hàn Quốc và Phó Chủ tịch Hiệp hội Tiền tệ và Tài chính Hàn Quốc.

Nguồn: CCGT