Nghịch lý từ sự phục hồi kinh tế không đồng đều và bài toán kích cầu nội địa
Nghịch lý từ sự phục hồi kinh tế không đồng đều và bài toán kích cầu nội địa
Nền kinh tế Việt Nam vừa đi qua 8 tháng đầu năm 2026 với những kết quả vĩ mô phân hóa rõ nét. Dù dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, hoạt động sản xuất công nghiệp và kim ngạch xuất nhập khẩu đều tăng trưởng cao, cấu trúc dữ liệu lại cho thấy sự lệch pha đang diễn ra khi đà tăng trưởng vĩ mô phải đối mặt với áp lực gia tăng từ sự trở lại của lạm phát.
Khu vực gắn liền với xuất khẩu và khối ngoại phục hồi nhanh chóng, trong khi khu vực kinh tế nội địa, đặc biệt là sức mua của người dân, vẫn đối mặt với nhiều thách thức do gánh nặng chi phí sinh hoạt ngày càng lớn. Việc kiểm soát lạm phát kết hợp với giải quyết bài toán kích cầu tiêu dùng lúc này được giới phân tích đánh giá là yếu tố định đoạt chất lượng và tính bền vững cho mục tiêu tăng trưởng của cả năm.
Động lực từ dòng vốn ngoại và hoạt động xuất nhập khẩu
Báo cáo kinh tế vĩ mô 8 tháng đầu năm 2026 cho thấy khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và lĩnh vực sản xuất đang đóng vai trò lực kéo chủ chốt của nền kinh tế, tận dụng tốt sự phục hồi của chuỗi cung ứng toàn cầu. Điểm sáng đáng chú ý nhất nằm ở mức độ thu hút dòng vốn ngoại. Cụ thể, tổng vốn FDI đăng ký cấp mới trong 8 tháng đạt mức 40.63 tỷ USD, tăng 55.4% so với cùng kỳ năm trước. Dòng vốn FDI thực hiện cũng duy trì đà tăng ổn định khi đạt 17.25 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ.
Sự gia tăng mạnh mẽ của nguồn vốn này lập tức phản ánh vào kết quả hoạt động của ngành công nghiệp. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) lũy kế 8 tháng tăng 11.9% so với cùng kỳ, đánh dấu mức phục hồi cao trong nhiều năm trở lại đây. Xét theo từng lĩnh vực, đà tăng được dẫn dắt bởi một số nhóm ngành trọng điểm như sản xuất thiết bị điện tăng 40.8%, sản xuất xe có động cơ tăng 34.3% và ngành khai khoáng tăng 18.5%. Điểm tựa cho đà tăng này được củng cố khi Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 8/2026 đạt 53.3 điểm, đánh dấu tháng thứ 14 liên tiếp chỉ số này nằm trên ngưỡng mở rộng 50 điểm, cho thấy các điều kiện kinh doanh đang tiếp tục được cải thiện.
Khi năng lực sản xuất được mở rộng, hoạt động giao thương quốc tế cũng thiết lập những mốc mới. Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa 8 tháng đầu năm đạt 770.14 tỷ USD, tăng 28.7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 374.84 tỷ USD với mức tăng 22.4%, và kim ngạch nhập khẩu đạt 395.3 tỷ USD với mức tăng 35.3%. Việc cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu 20.46 tỷ USD chủ yếu xuất phát từ việc các doanh nghiệp trong nước đang ráo riết nhập khẩu tư liệu sản xuất và máy móc nhằm phục vụ cho chu kỳ gia công, chế tạo những tháng cuối năm.
Áp lực lạm phát và sự chững lại của sức cầu nội địa
Dù khu vực FDI và xuất khẩu ghi nhận những con số khả quan, sự phục hồi này chưa lan tỏa đồng đều đến toàn bộ bức tranh kinh tế nội địa. Sự phân hóa thể hiện rõ khi một bên là sự sôi động của thương mại quốc tế, còn bên kia là sự chững lại của sức mua trong nước cùng áp lực chi phí sinh hoạt đè nặng lên người dân.
Dữ liệu từ thị trường bán lẻ cho thấy sự hụt hơi của sức mua. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng danh nghĩa là 13.3% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố biến động giá cả, mức tăng trưởng thực tế chỉ đạt 7.6%. Tốc độ mở rộng này thấp hơn khá nhiều so với đà tăng trưởng 2 con số của sản xuất công nghiệp và xuất khẩu.
Nguyên nhân cốt lõi tác động đến sức mua là sự trở lại đầy áp lực của lạm phát, ảnh hưởng trực tiếp thu nhập thực tế của người tiêu dùng. Trong 8 tháng qua, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân đã tăng 4.45%, tiến sát ngưỡng mục tiêu điều hành của Quốc hội. Đáng chú ý, riêng trong tháng 8/2026, CPI đã tăng vọt lên 4.89% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy tín hiệu cảnh báo về áp lực giá cả đang tăng nhanh. Chi phí đầu vào và chi phí vận chuyển tăng cao không chỉ đẩy tăng giá thành hàng tiêu dùng mà còn lan tỏa sức ép lạm phát sang toàn bộ các mặt hàng thiết yếu khác.
Điểm sáng hiếm hoi trong bức tranh kinh tế nội địa là sự phục hồi của ngành dịch vụ du lịch. Lượng khách quốc tế đến Việt Nam trong tháng 8 đạt 1.99 triệu lượt, tăng 18.4% so với cùng kỳ. Dòng khách ngoại này đã đóng góp đáng kể vào doanh thu dịch vụ lữ hành trong 8 tháng với mức tăng 19.2%, đồng thời đẩy doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 21.5%. Tuy nhiên, quy mô phục hồi của riêng ngành du lịch vẫn chưa đủ lực để bù đắp cho mặt bằng tiêu dùng hàng hóa nói chung trên thị trường 100 triệu dân đang chịu phần nào tác động từ lạm phát.
Để thấy rõ hơn sự phân hóa giữa năng lực thu hút dòng vốn bên ngoài và áp lực chi phí sinh hoạt bên trong, dữ liệu thống kê trong vòng 5 năm qua đã phác họa xu hướng rất đáng chú ý. Dòng vốn FDI liên tục duy trì nền tảng vững chắc và bứt phá mạnh trong năm 2026, nhưng song song đó, nguy cơ lạm phát cũng quay trở lại, tạo sức ép ngày càng lớn lên người tiêu dùng.
Chính sách kiểm soát lạm phát và vực dậy sức mua trong nước
Việc nền kinh tế phụ thuộc tỷ trọng lớn vào khối ngoại và thương mại quốc tế đồng nghĩa với việc gia tăng sự nhạy cảm trước các cú sốc bên ngoài. Điển hình như bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu, Việt Nam có thể phải đối mặt với rủi ro lớn nếu các chính sách thuế quan mới của thị trường Mỹ áp dụng với các quốc gia bị điều tra dư thừa công suất có diễn biến bất lợi.
Thiếu vắng bộ đệm tiêu dùng nội địa, cộng thêm áp lực chi phí đầu vào tăng do lạm phát, các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước sẽ gặp khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm, dẫn đến tồn kho cao và hạn chế khả năng mở rộng kinh doanh. Do đó, vừa kiềm chế lạm phát, vừa kích cầu tiêu dùng nội địa trong chặng đường cuối năm không chỉ là biện pháp gỡ khó trước mắt mà còn là chiến lược cốt lõi để duy trì sự độc lập, tự chủ và ổn định của nền kinh tế.
Để ngăn chặn lạm phát leo thang và tạo ra đòn bẩy nhằm vực dậy sức mua, giới phân tích cho rằng, cần có sự phối hợp quyết liệt và đồng bộ giữa các chính sách tài khóa, tiền tệ và thương mại. Có 4 nhóm giải pháp cần được ưu tiên triển khai trong thời gian tới.
Thứ nhất là việc tối ưu hóa và mở rộng các gói hỗ trợ tài khóa nhắm đối tượng để giảm áp lực giá cả trực tiếp. Cơ quan quản lý cần xem xét tiếp tục duy trì chính sách giảm thuế Giá trị gia tăng (VAT) nhằm kéo giảm mặt bằng giá cả hàng hóa thiết yếu. Song song đó, việc nghiên cứu điều chỉnh nâng mức giảm trừ gia cảnh trong tính thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) là đặc biệt cấp thiết. Trong bối cảnh lạm phát và chi phí vận tải leo thang liên tục từ năm 2021 đến nay, mức giảm trừ hiện tại không còn phản ánh đúng mức sống thực tế. Việc giảm gánh nặng thuế sẽ trực tiếp gia tăng thu nhập khả dụng, giúp người dân có bộ đệm chống đỡ với lạm phát và khuyến khích mở rộng chi tiêu.
Thứ hai là chính sách tiền tệ linh hoạt, vừa kiểm soát lạm phát vừa khơi thông dòng vốn tín dụng tiêu dùng với tiêu chí thực chất, chi phí thấp và dễ tiếp cận. Dù thanh khoản hệ thống ngân hàng đang dồi dào, dòng vốn vẫn chưa chảy mạnh vào nền kinh tế thực. Tính đến cuối tháng 8/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống mới đạt 9.71% so với đầu năm, trong khi mặt bằng lãi suất huy động 12 tháng bình quân tại quầy đang duy trì ở mức 6.05%. Ngân hàng Nhà nước có thể xem xét cơ chế khuyến khích để các ngân hàng thương mại tung ra các gói vay tiêu dùng ưu đãi, hỗ trợ người dân mua sắm các tài sản có giá trị như ô tô, thiết bị điện máy hoặc sửa chữa nhà cửa, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa sang các ngành sản xuất liên quan.
Thứ ba là tổ chức các chiến dịch kích cầu bình ổn giá và thúc đẩy tiêu dùng trực tiếp quy mô lớn. Các cơ quan quản lý thương mại cần phối hợp chặt chẽ với các hệ thống bán lẻ để triển khai những chương trình khuyến mại quốc gia nhằm hạ nhiệt giá bán lẻ. Ngoài ra, việc nghiên cứu phát hành các hình thức voucher số định danh để trợ cấp trực tiếp cho nhóm người lao động có thu nhập thấp hoặc công nhân tại các khu công nghiệp - những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vì lạm phát - cũng là giải pháp đáng cân nhắc. Hình thức này có thể giới hạn thời gian và danh mục sử dụng cho hàng hóa thiết yếu nội địa, đảm bảo dòng tiền kích cầu được bơm trực tiếp và xoay vòng ngay lập tức trong nền kinh tế.
Thứ tư là chính sách trợ lực nhằm giảm chi phí vận tải hành khách và logistics - mắt xích quan trọng để hạ nhiệt áp lực lạm phát, đặc biệt là giá vé máy bay. Du lịch nội địa có mối liên kết chặt chẽ với nhiều ngành dịch vụ khác, nhưng chi phí di chuyển cao đang trở thành rào cản lớn. Các giải pháp như hỗ trợ giảm thuế, phí dịch vụ tại các cảng hàng không để giúp các hãng bay cân đối chi phí, hạ nhiệt giá vé cần được nhanh chóng áp dụng. Kết hợp với việc miễn giảm phí tham quan tại các điểm đến công cộng, những nỗ lực này sẽ kích thích nhu cầu di chuyển liên vùng, từ đó khơi dậy sức mua dịch vụ tại các địa phương.
Khép lại 8 tháng đầu năm 2026, nền kinh tế Việt Nam đã ghi nhận những điểm sáng đáng kể từ sự bứt phá của dòng vốn FDI và năng lực sản xuất xuất khẩu, tạo tiền đề quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính bền vững và toàn diện, bài toán khắc phục sự phục hồi lệch pha và ngăn chặn làn sóng lạm phát mới cần được giải quyết triệt để. Việc thực thi đồng bộ và linh hoạt các chính sách bình ổn giá cả cùng kích cầu tiêu dùng trong nước sẽ là chìa khóa để khai phóng tiềm năng của thị trường 100 triệu dân, giúp nền kinh tế duy trì tăng trưởng bằng sức mạnh nội tại trong những tháng cuối năm.
- 08:21 01/10/2026
Thêm mới watchlist
